Dokter Hendrik

Openheid en steun

hendrikcammu — Mon, 20 Sep 2010 14:36:47 +0200

Mensen met persoonlijkheidsstoornissen zoeken een milieu op waar ze bevrediging vinden en waar hun afwijking minst opvalt. Narcistische personen vind je vaak in de showbusiness en obsessionele mensen zijn oververtegenwoordigd in cijfertjesberoepen. Tot hier geen probleem. Kapsones van een diva of divo zijn goed voor “de boekskes” en een fiscalist die dwangmatig naar fraude speurt is goed voor de staatskas. Helaas leiden niet alle stoornissen tot goedaardige neveneffecten. Neem nu psychopaten. Ze zoeken een milieu op, vaak het criminele, waar hun afwijking getolereerd wordt. De psychiater prof. Szafran vertelde mij dat de vreemdelingenlegioenen stikten van de psychopaten die daar op een geordende wijze uiting konden geven aan hun perversie zonder consequenties voor henzelf. Het is bekend dat politie en leger nieuwe kandidaten screenen op psychopathie.

Een pedofiel zal een milieu opzoeken waar hij bevrediging vindt, lees: waar er kinderen zijn, en waar zijn afwijking minst opvalt, lees: binnen een gesloten gemeenschap. Het hoeft daarom niemand te verbazen dat je pedofilie zal aantreffen in de kerk, in jeugd- of gehandicapteninstellingen, in internaten, in sektegemeenschappen, in sportclubs of in jeugdbewegingen. Hoe groter de zwijgplicht die in de instelling heerst, hoe veiliger een pedofiel zich zal voelen. De meest hermetische gemeenschap is het gezin. Dat is dan ook de plaats waar het grootste aantal gevallen van misbruik zich voordoet. Dat de katholieke kerk zich evenmin onbetuigd laat als het om misbruik gaat, was bekend hoewel menigeen toch nog geschrokken is van de omvang van het probleem. Het celibaat van de pastoor heeft daar weinig mee te maken. De kerk koppelt een groot ethisch discours aan een grote geslotenheid. Door haar hoog spiritueel gehalte heeft ze veel te verliezen als seksueel misbruik (drift!) aan het licht komt en door haar geslotenheid en aanwezigheid van kinderen trekt ze pedofielen aan. Een duivelse combinatie. Typisch is dat van zodra iemand de katholieke kerk aanvalt, de gelederen zich sluiten. Dan heeft de kerk veel weg van een zwart gat waar geen lichtstraal uit kan ontsnappen.

Wat moeten we doen om het probleem op te lossen? Moeten we - zoals de politie die haar nieuwe leden screent op psychopathie pastoors, leraren, welzijnswerkers et cetera screenen op pedofilie? Hoe ga je op voorhand na of iemand pedofiel is? Ik weet ook niet hoe je het probleem uit de wereld helpt maar streven naar openheid lijkt mij een goed begin. Sloop de veilige muur rond de pedofiel! Schrijf open en bloot in de huisreglementen van de scholen, jeugdbewegingen, kerkwerking en andere, dat misbruik niet kan. Praat erover met de kinderen op voorhand. Maar, van zodra er misbruik aan het licht komt, moeten de misbruikte persoon en de eventuele klokkenluider weten dat ze zowel op objectief onderzoek als op steun kunnen rekenen en niet het slachtoffer zullen worden van intimidaties of pesterijen.

Bemoeder de moeder!

hendrikcammu — Fri, 02 Apr 2010 16:02:10 +0200

Tip om chronische ziektes tegen te gaan en de welvaart te verbeteren: 'Bemoeder de moeder!'

'Chronische ziektes op volwassen leeftijd zoals het hartinfarct, obesitas, suikerziekte, hoge bloeddruk, beroerte en osteoporose vinden in belangrijke mate hun oorsprong in de baarmoeder en in de eerste 2-3 levensjaren', dat schreef het prestigieuze Amerikaanse National Institute of Health in 2003.

Dat komt doordat in die kritische periode in de ontwikkeling, vanaf de bevruchting tot de eerste twee tot drie levensjaren, de foetus of het kind zich zal aanpassen aan bepaalde omgevingsfactoren. Die aanpassing zit in onze genen opgeslagen. Je mag gerust zeggen dat we spaarzame genen hebben die in periode van schaarste zuinig met energie omspringen om onze overlevingskansen te verbeteren. Een foetus die te weinig eten krijgt door een ziekte van de moederkoek of doordat de moeder zich slecht voedt, zal zich aanpassen aan het voedseltekort. Enkel de hersenen worden ontzien. Na de geboorte zal de baby zich nog steeds spaarzaam gedragen alsof er nog steeds schaarste is. En, hij zal een groot aantal vetcellen maken “voor later”. Maar, onze moderne tijd is gekenmerkt door voedselovervloed en niet door schaarste. Onze genen die instaan voor het energie verbruik zijn totaal niet aangepast aan deze overvloed. Resultaat: de aanpassingen tijdens het leven in de baarmoeder hebben nu een averechts effect. De magere baby, die gewend is spaarzaam met voedsel om te springen, komt nu terecht in een wereld met veel eten en kan dat niet aan. Hij zal, dat heeft hij geleerd, energie opstapelen “voor later” en bijgevolg dik worden. Dit onvermogen om met een teveel aan voedsel om te gaan zal hem zijn ganse leven blijven achtervolgen.

Obesitas, suikerziekte, hoge bloeddruk, infarct en beroerte op volwassen leeftijd zijn uitingen van een slechte aanpassing aan de voedselovervloed in de eerste levensjaren. De chronische ziektes op latere leeftijd zijn de prijs die onze magere pasgeborene betaalt omdat hij zich als foetus aan de ondervoeding in de buik van zijn moeder heeft aangepast. Ook de dikke baby, geboren uit een obese moeder, loopt een gelijkaardig risico om obees te worden met al zijn late gevolgen. De redenen zijn complex.

Onder invloed van sigarettenrook, toxische stoffen, onder- of overvoeding, stress, een virusinfectie et cetera kunnen er veranderingen optreden in de verpakking rond de genen. Daardoor kunnen de genen zich anders beginnen gedragen en ziektes uitlokken. De schadelijke omgevingsfactoren zullen het lelijkst huishouden op een moment dat onze lichaamscellen het meest gevoelig zijn, lees, ten tijde van de bevruchting (embryo), tijdens de groei in de buik van de moeder (foetus) en tijdens de eerste twee levensjaren (peuter). Dat is bijgevolg dé sleutelperiode voor het ontstaan van ziektes later op volwassen leeftijd. Wat we van bij de bevruchting tot de eerste levensjaren meemaken is bepalend voor de rest van ons leven.

Ziedaar waarom vrouwen beter niet roken tijdens en na de zwangerschap en waarom een gezonde, evenwichtige voeding voor de zwangere en haar kind zo belangrijk is. Wil een vrouw zwanger worden, zorg voor een normaal gewicht bij het begin van de zwangerschap. Zorg dat de gewichtstoename tijdens de negen zwangerschapsmaanden tussen de 12 en 16 kg ligt. Vrouwen met overgewicht of obesitas zorgen ervoor dat ze niet meer dan 10 kg bijkomen. Vermijd overvoeding van de baby. Een goede tip: geef borstvoeding (= ideale voedselsamenstelling) en begin niet met vast voedsel voor de leeftijd van vier maanden. Zorg dat het kind steeds op de eigen lengte/gewichtcurve blijft evolueren (groeicurven van de Vlaamse kinderen vindt u op http://www.vub.ac.be/groeicurven gratis te downloaden).

Baby’s met een te laag gewicht maar ook te zware baby’s lopen meer kans om later zwaarlijvig en suikerziek te worden. Er is meer en meer bewijs dat een angstige, gestreste zwangere vrouw haar toekomstige baby een verhoogd risico laat lopen op gedragsproblemen en groeivertraging. Het is aangewezen om baby's en jonge kinderen te knuffelen en liefdevol te behandelen. Het kind van een zorgzame moeder zal later beter kunnen omgaan met stress. Het wetenschappelijke blad Nature Neuroscience publiceerde begin 2010 dat verwaarloosde en mishandelde kinderen veel heviger op stress reageren dan andere kinderen. Zulk een kind kan niet normaal om met stress. Het loopt een dubbel zo hoog risico om later psychische problemen te hebben, verslaafd of depressief te worden en zich te zelfmoorden. Angst bij de moeder of verwaarlozing van het kind zijn omgevingsfactoren die fouten in de werking van de verpakking rond de genen van foetus of kind kunnen veroorzaken. Verwaarloosde en mishandelde kinderen hebben ook later meer kans op een hoge bloeddruk of een hartaanval.

De veranderingen rond de genen verklaren voor een deel waarom laaggeschoolde of arme mensen gemiddeld minder lang leven dan hoger opgeleide, welgestelde mensen. Al deze observaties zijn daarom nog veel belangrijker voor de lage- en middelinkomenslanden, waar 90% van alle kinderen wordt geboren en waar ondervoeding van zwangere vrouwen relatief frequent voorkomt. Slecht gevoede moeders baren kleinere en brozere kinderen die later minder gezonde volwassenen worden.

Investeren in voeding en gezondheid van jonge vrouwen zal meer gezonde baby’s opleveren die als volwassene groter, sterker en intelligenter zullen zijn dan hun ondervoede medeburgers. Dan neemt de kans ook toe op een goed diploma en een goede baan. Daardoor stijgt hun inkomen en economische productiviteit. Kortom, investeren in zwangere vrouwen en jonge kinderen zal de welvaart van gelijk welk land verhogen en de gelijkheid tussen de mensen doen toenemen.

Egalité, Fraternité…..Santé!

hendrikcammu — Wed, 21 Oct 2009 09:20:53 +0200

Ken je het gevoel een boek te hebben gelezen dat er echt toe doet? Een zogenaamde "eye opener", een boek dat je zou willen studeren al betrof het een cursus uit de studentenjaren. "Voldoende gelijkheid is gezond", schrijven de proffen Richard Wilkinson en Kate Pickett in hun boek ‘The Spirit Level’ (met de veelzeggende ondertitel: ‘why more equal societies almost always do better’).

Als je vandaag de rijke landen met elkaar vergelijkt, aldus de auteurs, dan is er geen correlatie tussen de rijkdom van een land, uitgedrukt in bruto binnenlands product, en de gezondheid van zijn bevolking. Rijkdom en gezondheid sporen niet. De Grieken hebben bijvoorbeeld een hogere levensverwachting dan de Amerikanen, hoewel de VS per inwoner twee keer zo rijk zijn. Wanneer de rijke landen worden gerangschikt naar hun graad van (on)gelijkheid, dan blijkt dat hoe kleiner de gaping is tussen de hoge en de lage inkomens (uitgedrukt in de Gini-coëfficiënt) hoe gezonder de samenleving.

Statusangst
Wilkinson en Pickett hebben een boek nodig om de mechanismen te verklaren waardoor grote ongelijkheid veel gezondheid kost. Samengevat en vereenvoudigd komt het neer op de positie die ieder van ons inneemt tegenover de andere. Mensen blijken namelijk zeer gevoelig voor status. Statusangst, dus hoe anderen ons zien, veroorzaakt continu stress. Empathie en vertrouwen hebben we vooral voor wie we als onze ‘gelijken’ beschouwen. Hoe meer gelijkheid in de samenleving, hoe meer onderling vertrouwen. Mensen die anderen vertrouwen, zijn optimistischer en hebben meer controle over hun leven. Ze voelen zich comfortabel en hebben minder chronische stress. Chronische stress maakt mensen ziek (obesitas, hoge bloeddruk, hartinfarct, beroerte, suikerziekte). Het is de belangrijkste oorzaak van gezondheidsverschillen tussen mensen. In landen met een grote gelijkheid (Scandinavië, Japan en andere) lijden er minder mensen aan obesitas, zijn er minder tienerzwangerschappen (door een sociaal anticonceptiebeleid) en is de kindersterfte laag (door voor iedereen toegankelijke zorgprogramma's). In het boek leggen de auteurs uit waarom een meer gelijke samenleving minder macho is. Minder macho betekent minder criminaliteit en dus minder gevangenen. Minder macho betekent dat meer vrouwen een diploma halen waardoor het aantal hogeropgeleiden in de bevolking toeneemt.

Ook in België is intussen onweerlegbaar aangetoond dat opleiding en een diploma de gezondheid bevorderen. In België leven mensen met een diploma hoger onderwijs vier jaar langer dan het bevolkingsgemiddelde. Mensen zonder diploma of met als hoogste diploma lager secundair onderwijs kampen in de herfst van hun leven, gemiddeld bijna twintig jaar met een zwakke gezondheid. Universitair geschoolden hebben op late leeftijd, gemiddeld zeven kwakkeljaren.

Grote baas is gezonder
Chronische stress is ook de reden waarom laaggeschoolden of mensen in jobs met een hoge werkdruk en weinig controle over hun werk, twee keer zo vaak een hartinfarct krijgen dan hun veel beter betaalde superieuren. Die bazen hebben nochtans voor de buitenwereld en voor zichzelf een veel stressvollere - want grote verantwoordelijkheid - baan. De verklaring is hier dat de leidinggevende een grote controle heeft over zijn werk en dus vrijer is. Hij heeft minder stress en is gezonder. De grote chef is, zo blijkt, gezonder dan de onderchef en de onderchef is gezonder dan het onderonderchef. Dit inzicht is het resultaat van vervolgonderzoek van duizenden bedienden en arbeiders van de Britse overheid (Whitehall), die tientallen jaren werden gevolgd.

Niemand ontsnapt bij een grote ongelijkheid. Ook niet de rijke burger die niemand vertrouwt in een maatschappij die hij als vijandig ervaart. Hij is permanent in stress want hij is bang voor een inbraak, voor een kras op zijn Mercedes, voor een car- of home-jacking, voor een gek die dochterlief zou kunnen lastigvallen. Voldoende gelijkheid is bijgevolg beter voor de gezondheid van zowel arm als rijk.

Zou een heel klein beetje oorlog...
Sommige onderzoeksresultaten zijn zeer verrassend. De mensen blijken namelijk gewoon langer te leven, wanneer een diepe maatschappelijke crisis zoals een oorlog, leidt tot solidariteit en grotere gelijkheid. In het Verenigd Koninkrijk steeg de gemiddelde levensduur van de burgers tijdens de twee wereldoorlogen tweemaal sneller dan tijdens de rest van de twintigste eeuw. De toename van de levensverwachting bedroeg 6,5 jaar tegenover 1 tot 4 jaar buiten de oorlogsdecades. De auteurs schrijven dit toe aan de grotere inkomensgelijkheid tussen de bevolking. In de beide wereldoorlogen zorgde de industrie voor een haast volledige tewerkstelling. In WOII stegen de lonen van de arbeiders met 9% en daalde het inkomen van de middenklasse met 7%. Zo ontstond een grotere sociale cohesie, een brede ‘broederlijkheid’. Ondanks de daling van de materiële levensstandaard tijdens zowel WO I als II verbeterde de gezondheid van de burgers. En hoe bizar ook, ondanks de schaarste daalde de criminaliteit sterk tijdens WOII. Bij meer gelijkheid is er meer hulpvaardigheid.

Toen Hurricane Katrina New Orleans verzoop en de mensen om hulp schreeuwden, stuurde de overheid legereenheden de verlaten stad in. De Gouverneur van Louisiana, Kathleen Blanco, gaf de opdracht om op plunderaars te schieten: "These troops know how to shoot and kill, and I expect they will." Uiteraard ging het haast uitsluitend om zwarte schietschijven. Gebrek aan vertrouwen tussen bevolking en overheid werd als oorzaak gezien van dit, internationaal veroordeelde, optreden.

Het boek van Wilkinson en Pickett kreeg ruime aandacht in de Angelsaksische pers. Ieder criticus putte uit het boek wat paste in zijn medische, economische of sociologische invalshoek. Het boek werd zo een soort ‘ulenspiegel’, een spiegelbeeld van de rijke landen. Dat beeld kan worden samengevat in één zin: ‘Equality is better than wealth’.

Het boek van Wilkinson en Pickett is politiek noch ideologisch, maar uitsluitend het resultaat van wetenschappelijk onderzoek. De auteurs tonen aan dat wie angst en haat zaait, wie grote ongelijkheid bewierookt, de gezondheid van arm én rijk ondermijnt. Het ‘wij tegen zij’ leidt alleen tot stress, onbehagen en ziekte. Klinkt raar maar ook de villabewoner in Schoten zal van een grotere gelijkheid gezonder worden. Als dat geen nobel streefdoel is.

Controverse rond vroegtijdig opsporen borstkanker met mammografie

hendrikcammu — Mon, 03 Aug 2009 08:35:29 +0200

Het was weer even schrikken toen op 9 juli 2009 het prestigieuze medische weekblad British Medical Journal uitpakte met de resultaten van een internationaal (Canada, Australië, Noorwegen, Zweden en het Verenigd Koninkrijk) onderzoek over het nut van de landelijk georganiseerde mammografie in de vroegtijdige opsporing van borstkanker: "1 op 3 gevallen van borstkanker wordt over-gediagnosticeerd en bijgevolg nutteloos behandeld", luidde het verdict. Met andere woorden, de mammografie spoort in 1 geval op 3 een kanker op die zonder mammografie nooit tot uiting zou zijn gekomen.

Het was niet de eerste keer dat een dergelijk resultaat werd gevonden. Minstens vijf andere groots opgezette onderzoeken zegden hetzelfde. Ze verschilden enkel in het percentage waarmee overdiagnose voorkomt: is het 1 op 3 of 1 op 6? In elk geval twijfelt niemand meer aan het feit dat een mammografie een borstkanker kan tonen die je beter nooit had gevonden omdat de kanker nooit aanleiding zou hebben gegeven tot gevorderde borstkanker, laat staan sterfte. Overdiagnose van borstkanker wil zeggen dat de kanker zo traag groeit dat de patiënt ondertussen al lang aan iets anders zal zijn gestorven. Of dat de kanker helemaal niet groeit, slaapt zeg maar, of dat de kanker zelfs spontaan verdwijnt. Het kan allemaal. Het drama is dat, zodra een kanker op mammografie wordt ontdekt, het onmogelijk is om uit te maken of het om een onschuldige, pseudo-kanker dan wel een agressieve kanker gaat. En dus zullen de kankerspecialisten alle gezwellen behandelen als potentieel agressief.

Dat heeft zo zijn gevolgen. Professor Gilbert Welch uit New Hampshire (VS) maakte de balans op van wat mammografie aan voor- en nadelen betekent: “Voor iedere 1000 vrouwen van 50 jaar die jaarlijks en gedurende tien jaar een mammografie ondergaan zal er één vrouw gered worden. Deze vrouw zal niet sterven aan borstkanker maar zou zonder mammografie-opsporing wel zijn doodgegaan aan borstkanker. Indien één miljoen vrouwen van 50 jaar, gedurende tien opeenvolgende jaren, een mammografie laat doen, zal dat voor duizend onder hen de levensredding betekenen.” Tot zover het goede nieuws. De nadelen dan. “Voor iedere vrouw wier leven wordt gered door de mammografie, zullen er 2 tot 10 vrouwen voor een onschadelijke kanker zijn behandeld (borstamputatie, chemo- en radiotherapie), zullen er 10 tot 15 vrouwen vroeger vernemen dat ze borstkanker hebben maar zonder dat dit van invloed is op hun prognose. Met andere woorden, deze vrouwen zullen langer met het besef leven dat ze kanker hebben zonder dat dit aan hun levensverwachting iets doet. Tot slot zullen minstens 100 vrouwen nodeloos ongerust worden gemaakt omdat de mammografie iets verdacht heeft getoond wat bij nader onderzoek, vaak na het ondergaan van een biopsie, niet kwaadaardig bleek te zijn.” Tot zover professor Welch. Voor een miljoen vrouwen moet je het voorgaande met duizend vermenigvuldigen.

Commotie
Het onderzoek uit de British Medical Journal zorgde in het Verenigd Koninkrijk voor heel wat commotie bij de bevolking. Vrouwen pikten het niet dat de informatiebrochures, laat staan de artsen, het nooit hadden over de risico’s van de mammografie. Het protest leidde tot het herschrijven en nuanceren van de brochures. Is daarmee de kous af? Voorlopig wel. De vrouw beslist zelf, na volledig te zijn ingelicht over voor- en nadelen, of ze meedoet met de borstkankeropsporing met mammografie. In Vlaanderen/België moet dit debat nog beginnen. Het weekblad Humo gaf een eerste voorzet door in hun nummer van 20 juli 2009 het over de zin maar vooral over de onzin van het preventieve borstonderzoek te hebben. Benieuwd of de artsen en beleidsmakers dit zullen oppikken.

Bij prostaatkankeropsporing is overdiagnose al veel langer bekend. Ze bedraagt 50%. Reden genoeg voor onze Minister van Volksgezondheid om de systematische opsporing van prostaatkanker niet te financieren. Zal de borst de prostaat volgen?

Vet is de nieuwe tabak

hendrikcammu — Thu, 12 Feb 2009 09:22:38 +0100

Een paar jaar terug alarmeerde de Wereldgezondheidsorganisatie de wereld: één miljard volwassenen lijdt aan overgewicht en tenminste 300 miljoen zijn ronduit obees. ‘Dit zal leiden tot een verwoestende epidemie van suikerziekte, hartziekte en kanker’, zegt de WGO die de globalisering van de fastfoodindustrie als hoofdschuldige aanwijst. Vet en suiker, ooit voeding, worden meer en meer verslavende middelen. Vet is de nieuwe tabak.

Waarom zijn we te dik? In essentie omdat we te veel eten en te weinig bewegen. Vooral omdat voedsel erg goedkoop en overal en altijd verkrijgbaar is. Goedkoop voedsel vindt via handige marketingstrategieën zijn weg naar de mensen. Het resultaat is dat meer mensen meer eten. Adverteerders veranderden de samenleving zodanig dat het nu volledig aanvaard is dat je op elk moment van de dag, gelijk wat eet in gelijk welke hoeveelheid. Er is altijd en op alle plaatsen eten. Je ziet mensen eten op straat, in de auto, in de lift. Overal, niet in het minst in ziekenhuizen, staan automaten met snacks. In de bioscoopzalen word je geteisterd door de stank van nacho’s of de weeë lucht van emmers popcorn. Tegen wat de voedingsindustrie aan reclame uitgeeft, verbleekt de tabaksindustrie. Voor de VS is dat 25 miljard euro/jaar aan directe reclame en promotie. De merknamen Coca –Cola en McDonald zijn bekend over de hele wereld. Junkfood maakt dik en werkt, net zoals sigaretten, verslavend.

Eenvoudig gesteld eten we tot we verzadigd zijn. Het volume voedsel dat we verorberen, of het nu hamburgers of boterhammen zijn, draagt in grote mate bij tot dat verzadigingsgevoel. Is onze maag vol dan daalt de honger. Het grote verschil is dat junkfood voor een zelfde volume veel calorierijker is dan een zelfde volume ‘normaal’ voedsel. Bovendien zal het hoog calorische voedsel ons eetlustmechanisme verstoren. Er ontstaat een hunker naar junkfood. Het resultaat is verslaving. Uit een recent wetenschappelijk onderzoek uit Nieuw–Zeeland, blijkt dat geraffineerde suikers zoals die te vinden zijn in cornflakes, snoep of croissants even verslavend zijn als tabak. De “sugar rush” stimuleert in de hersenen dezelfde zones als nicotine. De gevolgen van teveel eten uiten zich slechts, net als die van roken, op de lange termijn: vooral suiker- en hartziekte maar ook kanker. Vandaar dat beleidsmakers de obesitas epidemie op dezelfde manier als de rookverslaving moeten aanpakken.

Essentieel is het verbannen van frisdrank en junkfood in scholen. De blootstelling aan de verleiding van dit soort voedsel moet verminderen. In Finland heeft een anti-fastfoodbeleid het aantal hartinfarcten doen dalen. De Britse overheid wil de voedingsproducten van rode, gele of groene stickers te voorzien in functie van de voedingswaarde en ze wil waarschuwingen laten aanbrengen op de verpakkingen. Ook wil ze accijnzen zetten, een vettaks, op ongezonde producten waardoor de vraag ernaar zal dalen. Het is toch absurd dat ongezond en hoog calorisch voedsel stukken goedkoper is dan gezonde voeding. Een Amerikaanse studie berekende dat de onmiskenbare gezondheidswinst van de laatste kwarteeuw, langer leven en met minder sukkeljaren, nu stagneert als gevolg van de nieuwe eetcultuur.

Artsen zijn God niet

hendrikcammu — Thu, 22 Jan 2009 10:49:20 +0100

Regelmatig duiken er in het journaal of in duidingprogramma's, zoals Koppen, Telefacts of Zembla, slachtoffers op van medische fouten. Gedupeerden vertellen altijd hetzelfde verhaal. Voor de behandeling krijgen ze niet al te veel uitleg, iets tijdens de behandeling loopt helemaal mis, vervolgens krijgen ze de arts amper nog te zien, de arts minimaliseert zijn "fout" en geeft, tijdens de zeldzame gesprekken die arts en slachtoffer met elkaar hebben, nooit toe iets verkeerd te hebben gedaan. Vaak voegt de arts er het clichézinnetje aan toe dat "ik opnieuw hetzelfde zou doen". Tot slot blijft er het slachtoffer, moegefrustreerd door een dove communicatie, door het gevoel niet au sérieus te zijn genomen en door het uitblijven van een schadeloosstelling, niets anders over dan een rechtszaak te beginnen of naar de media te stappen. Een rechtszaak die gemakkelijk tien jaar aansleept en die van de patiënt en de arts een chronisch verzuurd koppel maakt. De patiënt ervaart wat het is in een ellenlang durend juridisch kluwen met elkaar tegensprekende experts te zijn beland, de arts vindt wat hem overkomt niet eerlijk. "Dat ik, die zo altijd mijn best doe, dit nu moet ondergaan." Een, ondertussen beroemde, studie uit het Britse medische weekblad 'The Lancet' toonde aan dat medische fouten die tot een rechtzaak leiden amper verband houden met "de fout" maar in haast alle gevallen een gevolg zijn van het stuitende gebrek aan communicatie tussen arts en patiënt.

ONNODIGE DODEN
Artsen zijn bang om in een proces te worden betrokken. Hun reputatie, hun nachtrust, soms hun bankrekening als ze niet goed verzekerd zijn, riskeren averij op te lopen. Dat is jammer want het is helemaal geen lastig karwei voor artsen om processen te vermijden. Artsen die nauwgezet werken en bij een complicatie de patiënt inlichten, empathie tonen en bereikbaar blijven, riskeren zelden een juridische vervolging. Maar wel een probleem is dat een medische vergissing, fout, misser, blunder of blooper, hoe je het ook noemen wilt, pas als dusdanig wordt ervaren als er een proces van komt. Artsen onder elkaar vragen zelden naar mekaars complicaties maar wel of ze al met justitie zijn geconfronteerd. Medische complicaties komen nochtans elke dag voor. Een Nederlands onderzoek spreekt over dertigduizend medische fouten per jaar in hun land. Voor België is het niet anders, experts gewagen van 1500 tot 3500 onnodige sterftegevallen per jaar.

Medische vergissingen, en niet medische rechtszaken, zijn een belangrijk gezondheidsprobleem. Missers in voorschriften zijn verantwoordelijk voor 9% ziekenhuisopnames in het Verenigd Koninkrijk. Een Harvard studie berekende dat medische fouten ieder jaar aan 50- tot 100000 Amerikanen het leven kosten (daarmee zijn vergissingen dodelijker dan het verkeer, AIDS en borstkanker), een veelvoud aan letsels, 100 miljoen extra doktersvisites en een totale kost van 77 miljard dollar. Deze cijfers zijn, volgens experts, een onderschatting omdat enkel de patiënten die door medisch toedoen een letsel opliepen in rekening werden gebracht.

VEILIG ALS LUCHTVERKEER
Artsen en publiek koppelen medische fouten vaak aan incompetentie. Fouten echter ontstaan zelden ten gevolge van een gebrekkige medische kennis. Onderzoek wees uit dat de meeste fouten klaar zitten om te gebeuren: kastjes met medicijnen zijn vaak slordig samengesteld, medische dossiers zijn dikwijls onvolledig, de dokter vertrouwt te veel op zijn geheugen en maakt te vaak onleesbare voorschriften. Dokters kloppen teveel uren en onderkennen bij zichzelf dat ze moe zijn. Deskundigen tonen aan dat dé reden waarom er zoveel fouten worden begaan is omdat dokters geen veiligheidscultuur hebben. En, zolang er geen proces van komt lijkt het alsof er ook geen "misser" is geweest. Artsen moeten inzien dat ze geen onfeilbare wezens zijn en dat ze kunnen leren van elkaars vergissingen, maar dan moeten ze er eerst over praten natuurlijk. Medische fouten, net zoals ziekten, moeten op een wetenschappelijke manier worden onderzocht. De resultaten moeten de medische sector helpen om het beroep veiliger te maken.

Stilaan keert het getij. Ziekenhuisartsen gebruiken steeds meer zogenaamde “checklists” alvorens een patiënt te opereren. Er wordt onder meer aan de patiënt gevraagd zelf met een stift het te opereren lidmaat te markeren, dit om te vermijden dat het verkeerde been wordt geopereerd. Of de patiënt draagt een polsbandje met barcode gelinkt aan zijn/haar dossier, wat heel nuttig bij dementerende of in coma verkerende zieken. Uit een grootschalig internationaal onderzoek uit 2008 bij iets minder dan 8.000 zieken, bleek dat na het invoeren van een checklist het aantal zware operatiecomplicaties met één derde afnam en het sterftepercentage zelfs met 40 procent.

Medische tijdschriften publiceren intussen geregeld artikelen over veilig medisch handelen. Het is maar een begin. Ooit moet het artsenberoep even veilig worden als het luchtvaartverkeer. Nu lijkt het nog veel te veel op het wegverkeer en zijn vermijdbare slachtoffers.

Sterchele, Coeck, Snoek et les autres

hendrikcammu — Wed, 11 Jun 2008 14:03:03 +0200

Ongevallen op de weg zijn in ons land en in de Europese Unie de belangrijkste doodsoorzaak en reden tot hospitalisatie van 15- tot 44-jarigen. Gedurende 1 maand turfde ik dagelijks de verkeersongevallen van De Standaard: zeven keer op tien werd ‘te hoge snelheid’ of ‘onaangepast rijgedrag’ als oorzaak aangewezen. Het is geen geheim dat gevaarlijk rijden zeer veel voorkomt, de meeste chauffeurs weten dit maar al te goed, maar slechts enkelingen zullen toegeven dat ze ook een deel van het probleem zijn. Waarom? Omdat de chauffeur zichzelf overschat en geen enkel inzicht heeft in het eigen rijgedrag, zo blijkt uit gedegen onderzoek. Het zijn de anderen die niet kunnen rijden. Hij heeft alles onder controle en, niet onbelangrijk, hij ondervindt niet onmiddellijk nadelen van zijn onverantwoord rijgedrag. Zijn gedrag is niet in overeenstemming met zijn kennis. Een bestuurder weet dat te snel of onder invloed rijden onverantwoord is. Maar dat geldt niet voor hem.

VOETBALSTADION VOL VERKEERSSLACHTOFFERS

De tolerantie tegenover de tol van het verkeer is hallucinant, het heeft alle kenmerken van een collectieve psychose. Oordeel zelf. Jaarlijks zijn er in ons land 50.000 gewonden door verkeersongevallen. Duizend doden (een onderschatting, want mensen die op een later tijdstip alsnog aan hun verwondingen overlijden worden vaak niet in de statistiek opgenomen) en minstens even veel zwaargewonden met blijvende handicap. Ik noem ze gemakkelijkheidshalve de rolstoelpatiënten. Daarover ondervraagd vertelde de hoofdarts van KBC verzekeringen mij: “het zijn zeer schrijnende gevallen, zeker duizend per jaar. Mensen met zware hersentraumata die nadien in het beste geval in een beschutte werkplaats terechtkunnen, afgerukte zenuwen van armen en hals die onherstelbare verlammingen veroorzaken. Rolstoelpatiënten, of volledig verlamde slachtoffers waar de hele woning moet voor worden aangepast, mensen die voordien in volle levensfleur waren.”

Op 5 jaar tijd stapel je de 10.000 plaatsen van het voetbalstadion van SK Lierse of AA Gent vol met verkeersslachtoffers van de Belgische wegen: de ene helft van het stadion vul je met lijkkisten en de andere helft met rolstoelpatiënten. Jonge mensen en mannen zijn oververtegenwoordigd in onze statistieken: één derde van alle slachtoffers is tussen 15 en 24 jaar, hoewel deze groep slechts 12 procent van de Belgische bevolking uitmaakt. Per vier doden zijn er drie mannen en één vrouw. Elk slachtoffer had zijn geliefden. Het leed voor de tienduizenden achterblijvers is groot. Een studie van de Europese Commissie toonde aan dat een kwart van de ouders van verongelukte kinderen drie jaar later nog depressieve en zelfmoordgedachten had. Zou het hoger beschreven medisch slagveld een gevolg zijn van, zeg maar, een virus, het land zou in totale paniek verkeren. Nochtans, het virus is bekend, het heet "wegverkeer-virus", maar de mensen lijken er mentaal immuun voor te zijn.

SLIMME AUTO'S

Inzetten op de gedragsverandering van de chauffeur is dom. Daarop wachten zal een pak mensen het leven kosten. Bekende individuen met een mening zullen blijven verkondigen dat restrictieve verkeersregels vrijheidsberovend zijn, de camera’s er zijn om ons te pesten, snelheidsbeperkingen, afhankelijk van het tijdstip van de dag, soms wel en soms niet moeten. Anders gezegd, dat de chauffeur een objectief weldenkende en verantwoordelijk persoon is die weet welke snelheid hij wanneer kan rijden. Deze veronderstelling is een naïeve illusie die door solide wetenschappelijke studies wordt weerlegd. Ze is te vergelijken met een kind dat spontaan snoep weigert en zegt: ‘neen mama, slecht voor mijn tanden.’

Flitspalen, wegcontroles en BOB-campagnes, men moet toch stilaan beseffen dat het niet de gedragsverandering van de chauffeur zal zijn die voor de drastische daling van het aantal dodelijke ongelukken zal zorgen. In vergelijking met een kwarteeuw geleden is er al een serieuze daling, maar die is vooral het gevolg van de ‘engineering’: de voertuigen zijn veiliger ontworpen, de chauffeur beschermt zich beter, er werd nagedacht over wegaanpassingen en urgentieteams zijn sneller ter plaatse. In het vliegwezen beseft men dat een verhoogde veiligheid het resultaat is van een verbeterde technologie in combinatie met een zo laag mogelijke invloed van de mens. De factor mens is onberekenbaar en daarom moeilijk te beheersen. In het vliegverkeer is de mens zo goed als uitgeschakeld. Resultaat? Minder dan 800 doden per jaar wereldwijd! Evenveel als in Vlaanderen op de weg. Daarom moeten we dringend de bestaande technologie verplicht invoeren in ons wagenpark: absolute prioriteit is de standaard ingebouwde snelheidsregelaar, het zogenaamde Intelligente Snelheids Aanpassing (ISA) systeem, dat in functie van het weer, het type weg of de drukte van het verkeer onze snelheid zal bepalen. De auto kan niet zal starten zonder dat de inzittenden klikvast zitten en nadat de chauffeur een ademtest heeft gedaan. Een camera zal ons wekken als we achter het stuur dreigen in te dommelen. Airbags zullen eerder aan de buitenkant van de auto, tussen voorruit en motorkap, opgeborgen zijn. Dit om de omvergereden voetgangers te beschermen tegen het harde contact met de motorkap. Voertuigen met ‘bull bars’ bumpers (u kent ze wel, het zijn echte moordwapens) worden verboden. Al deze technologie om ons verkeer te beveiligen, bestaat! Pas ze toe en het aantal verkeersslachtoffers daalt met minstens 60 procent. Wacht niet op het plotse inzicht en het gezond verstand van de homo sapiens!

Tal van chauffeurs zullen opperen dat autorijden dan iets voor mietjes zal zijn. Het zij zo. Gedaan met tegen 200 kilometer per uur tegen bomen of muren te knallen, in bebouwde kommen met een 4x4 een vrouw en haar kinderen omver te maaien, en ga zo maar door. Had de technologie de limieten van hun verkeersgedrag bepaald, de heren uit de titel en duizenden anderen hadden waarschijnlijk nog geleefd. Voor hun geliefden zou de pijn veel minder zijn geweest.

Placebo, ik zal u behagen!

hendrikcammu — Tue, 20 May 2008 15:36:14 +0200

Het geloof van een zieke dat een behandeling zal werken verhoogt de therapietrouw en verbetert het resultaat. De moderne geneeskunde kan niet zonder het placebo-effect en in iedere vorm van medische therapie is er steeds een placebo-element aanwezig, soms heel miniem, soms heel groot. Er zijn zelfs medische behandelingen waar het resultaat uitsluitend aan het placebo-effect te wijten is. U kent ze allemaal: homeopathie, acupunctuur en met hen, het gros van de alternatieve geneeswijzen. Is dat erg? Is het een schande om je, als patiënt door een arts die je vertrouwt in de maling te laten nemen? Zeker niet.

Het is trouwens ook niet ‘in de maling nemen’. Een goede dokter is er één die op een subtiele wijze in zijn behandelingsmethode weet gebruik te maken van de placebogeneeskunde en dat met behulp van het belangrijkste medicijn uit zijn arsenaal, namelijk zichzelf! Dat bleek nog maar eens uit een onderzoek uit de VSA (Boston Harvard) waar 262 patiënten die last hadden van prikkelbare darmen (het zogenaamde ‘spastisch colon’, dit zijn erg vervelende dikke darm spasmen met als gevolg krampen, een opgeblazen gevoel en afwisselend diarree en constipatie), behandeld werden met ofwel placebo-acupunctuur, ofwel placebo-acupunctuur met daarbij extra aandacht van de dokter voor de klachten, de ziektekennis, de levenswijze, en de levenskwaliteit van de patiënt. Zulk een extra-aandacht sessie nam 45 minuten in beslag. Ofwel, ten slotte, met helemaal geen behandeling, afwachten dus. Alle patiënten werden na enkele weken teruggezien.

Geen behandeling leverde haast geen beterschap op, de technische, acupunctuur behandeling was matig doeltreffend. De klachten waren veruit het meest afgenomen bij de groep patiënten die naaste de technische therapie ook de extra aandacht van de arts had gekregen. Het deed de auteurs besluiten dat een goede arts-patiëntrelatie extra helend werkt. Spastische darmziekte is een chronische aandoening die het leven van de mensen grondig vergalt. Zulke mensen hebben nood aan empathie, willen hun verhaal vertellen, willen worden gehoord. Een luisterende, aandachtige dokter doet wonderen. Binnen een dokterspraktijk stikt het van de ziektes waar een goede arts-patiëntrelatie zeer nadrukkelijk de resultaten van de behandeling zal verbeteren: alle soorten van pijn (hoofd, rug, lage buik), angsten, depressie, vermoeidheid, slaapproblemen en-ga-zo-maar-door. Vandaar dat alternatieve genezers zo succesvol zijn, ze combineren een ongevaarlijke behandeling voor "lastige - want psychisch belaste - ziektes met een dosis empathie: een dubbel placebo-effect.

Er is echter een achilleshiel, namelijk integriteit. Een sociaal vaardige arts moet een integer arts zijn, op het juiste moment de correcte medicijnen of behandeling voorschrijven. Ik mag er niet aan denken dat een arts met empathie een kruidendrank verkiest boven een operatie voor een vroegtijdig gevonden borstkanker of geen antibiotica wil geven voor een manifeste longontsteking. Je mag dan zo sociaal vaardig zijn als je wil, vakkennis blijft wel de nummer één vereiste. En zo komt het dat de alternatieve geneeskunde bij de artsen een kwalijke reputatie geniet. Te veel hocuspocus en te weinig wetenschap. Te veel God en te weinig modest. Een goede arts-patiëntrelatie zal de respons van de patiënt verbeteren op gelijk welke behandeling, placebo of andere, en zo hoort het.