Evolutie kan maar werken met wat beschikbaar is
 
Vorig jaar ondervond ik aan den lijve dat evolutie ons niet perfect maakt. Na een week met veel sport en klussen zoals hout hakken voor de kachel had mijn rug er genoeg van. Na het opscheppen van een hoop zand trok ik mijn linker schoen aan en toen ik me wou oprichten stootte de knie van de evolutie me keihard in de onderrug. Daar stond ik dan, dubbel geplooid, als een struisvogel met mijn kop in het zand. Tien onprettige minuten later had ik mijn tweede schoen aan en stond ik rechtop. Ik was weer een mens! Een mens met pijn in de onderrug, net als 70% van de bevolking.

Sta op en loop
Maar hoe komt het dat zoveel mensen dagelijks last hebben van een pijnlijke rug? Kan evolutie er niet voor zorgen dat we flexibel en pijnloos door het leven gaan? Het antwoord op deze laatste vraag is helaas niet datgene waar hernialijders op hopen. Evolutie is niet in staat om de ruggen te rechten en mensen zoals ik te garanderen dat we onze schoenen kunnen aantrekken zonder een hernia op te lopen. Althans niet op korte termijn. Dat is gewoon niet hoe evolutie door natuurlijke selectie werkt. Een kleine tijdssprong maakt al snel duidelijk waarom onze steunpilaar niet betrouwbaar is.

Als we de klok enkele miljoenen jaren terugdraaien en even rondom ons kijken, valt het meteen op dat geen enkele van onze medeaardbewoners rechtop loopt, of toch niet voor een noemenswaardig tijdsinterval. Het is pas enkele miljoenen jaren geleden, wat op geologische tijdschaal een oogwenk is, dat onze voorouders zich vreemd begonnen te gedragen. Ze richtten zich op en waggelden rond op hun achterpoten. In het begin zullen dit korte afstanden geweest zijn, zoals je een gorilla of chimpansee wel eens een stok of wat eten ziet dragen. Enkele honderdduizenden jaren later liepen uitgestorven mensachtigen zoals Australopithecus afarensis al iets vlotter rond. Niet dat dit vergelijkbaar is met de manier waarop wij even een wandeltochtje van enkele kilometers uit de stapschoenen schudden. Deze vroege mensachtigen waren nog goed aangepast aan het leven in de bomen en legden vermoedelijk slechts korte afstanden te voet af. Ze gebruikten hierbij de ‘bent hip bent knee’ (gebogen heup gebogen knie) methode. Deze manier van lopen zal er in onze ogen vrij grappig uitgezien hebben, met heel wat op-en-neer- en heen-en-weer-gewiebel. Om ons zonder bukken oog in oog te bevinden met onze voorouders moeten we een sprong voorwaarts maken tot Homo erectus, die pakweg 1 à 2 miljoen jaar geleden zijn rug volledig rechtte en daar meteen ook zijn wetenschappelijke naam mee verdiende. Wat rechtop lopen betreft, daar zijn we dus nog maar pas mee begonnen.
 
Indien uw rug defect is, druk 3
Als verticale steunpilaar staat onze rug alleen, en hij doet dit zoals een peuter die per ongeluk zijn loopstoeltje loslaat. Hij wiebelt onzeker heen en weer en ziet eruit alsof hij elk moment kan vallen, wat hij in vele gevallen ook doet. We kunnen veilig stellen dat onze rug zijn functie niet met glans vervult. Robyn Williams, een Australisch wetenschapper en chronisch ruglijder, weet de inadequaatheid van de rug naar waarde te schatten. Hij stelt dat als onze rug een toestel was dat je gekocht had, je meteen aanspraak zou maken op de garantie, omdat het defect was. Je kan echter pas aanspraak maken op de garantie wanneer het product faalt onder correct gebruik. En dat is nu precies waarom je als hernialijder geen vergoeding moet verwachten. Je hebt je rug jarenlang gewoon fout gebruikt. Zo fout als maar kan eigenlijk.

Onze rug is gemaakt om horizontaal te gebruiken. We zijn geëvolueerd uit viervoetige voorouders, zij gebruikten hun rug in de horizontale richting. Wij gebruiken hem loodrecht verkeerd, in de verticale richting. Honderden miljoenen jaren lang is de ruggengraat geëvolueerd als een horizontaal dragende steunpilaar. Honderden miljoenen jaren heeft evolutie door natuurlijke selectie de structuur van de rug aangepast zodat hij optimaal uitgerust is om juist die functie te dienen. Tot enkele aapachtige wezens plots beslisten hem helemaal verkeerd te gaan gebruiken en dan begonnen te klagen dat hij niet goed werkte. Maar dan houden we geen rekening met het mechanisme van evolutie. Evolutie is geen ingenieur die een ontwerp maakt voor een brug of een gebouw. Een ingenieur zal het oude plan gewoon weggooien wanneer hij er niet tevreden over is. Je voorouders kan je niet weggooien. Evolutie heeft een geschiedenis. Evolutie vertrekt vanaf bestaande structuren en past deze aan om zo goed mogelijk te functioneren binnen de heersende omstandigheden. Evolutie is een ingenieur die een boot maakt van een auto. Zij zal een functionerende boot maken die op een aanvaardbare manier mensen over het water vervoert. Maar die boot zal in vrijwel elk aspect de duimen moeten leggen voor een boot die ontworpen is om een boot te zijn.

  “Als je rug een toestel was dat je gekocht had, dan zou je meteen aanspraak maken op de garantie, omdat het defect was.”
Robyn Williams: Australisch wetenschapper en chronisch pijnlijder


Dit betekent niet dat we voor eeuwig gedoemd zijn om met rugpijn in de zetel te liggen. Evolutie zal onze rug blijven aanpassen, tot hij net zo goed aangepast is aan het rechtop lopen als de rug van pakweg een paard aangepast is aan het lopen op vier poten. Voor dit goede nieuws de kans krijgt om lachrimpels op je gezicht te toveren, moet je wel beseffen dat dit best enkele miljoenen jaren in beslag kan nemen. In tussentijd kan je natuurlijk altijd op je vier poten rondlopen.