In de afgelopen dagen lieten de twee grootste havensteden van de Lage Landen weer eens van zich horen.

In Nederland reed een grote limousine met motorrijders door een dor en kaal landschap. Koningin Beatrix gaf het startsein voor de sluiting van de nieuwe dijk om de Tweede Maasvlakte. Nieuw land, inclusief een ‘getolereerd’ naaktstrand verborgen achter een rij containers, voor de haven van Rotterdam.
Een paar dagen eerder werd de eerste steen gelegd voor de lang verwachte heraanleg en zo noodzakelijke herinrichting van de Scheldekaaien in Antwerpen. Geen naaktstrand, wel een ondergrondse parkeergarage en speelplaatsen voor kinderen.

Opening Tweede Maasvlakte
Op YouTube circuleren er twee versies van de heroïsche sluiting van de Tweede Maasvlakte. Hiermee voegt Nederland weer een ‘ingedijkt stukje Noordzee’ aan het grondgebied toe. Dit onder het toeziend oog van de Koningin en een groot aantal buitenlandse gasten, allemaal potentiele klanten voor Nederland-Waterland.



De sluiting zelf vond op het moment van doodtij plaats. Dat is slim en het gemakkelijkst. Het ziet er uit als of die Nederlanders weer alles naar hun hand kunnen zetten. Blijkbaar ook het weer. Want het was een stralende dag. Ruim driehonderd gasten, gelaarsde gasten, met de koningin voorop. Samen bekeken ze een schitterende collage van de heroïsche strijd van Nederland tegen het water. Vanaf het speciaal aangelegde terras kijkt men vervolgens toe, hoe de ingenieurs de dijk sluiten. Uiteraard met de meest moderne en het meest duurzame materiaal.

Even terug naar YouTube. In de tweede versie drukt Hare Majesteit, na een nadrukkelijk verzoek van de gastheer Hans Smits, directeur Havenbedrijf Rotterdam, nog maar eens op die rode knop. En dan gaat het dus mis, goed mis. Iemand vloekt, wat natuurlijk niet hoort in een dergelijk gezelschap. Er vindt een enorme ontploffing plaats. Uit de luidspreker hoor je de geruststellende stem van Wim Sonneveld: ‘thuis heb ik nog een ansichtkaart’ klinkt het wat weemoedig. Hij zingt over het dorp, dat er niet meer is. Ondertussen raast een tsunami over de wereld en vernietigt steden als New York. Eigenlijk blijft er niets over van al die uitingen van menselijke activiteit waar we – terecht – zo trots op zijn.



Met een druk op de knop gaf Koningin Beatrix woensdagmiddag het startsein voor het sluiten van de laatste meters in een nieuwe elf kilometer lange dijk. Drie grote zuigers begonnen het sluitgat te vullen. Het werkje duurde ongeveer zes uur. Toen waren de gasten uiteraard al lang verdwenen.

Met de Tweede Maasvlakte wordt de haven van Rotterdam in een klap twintig procent groter. Die twintig procent is 12.000 hectare. Kosten: bijna 3 miljard euro. Knokken tegen de zee is populair in Nederland: bijna één miljoen mensen bekeken de reportage op de TV. Bijna even veel als er gemiddeld in Vlaanderen naar een aflevering van ‘De Kampioenen’ wordt gekeken.

Ook bij de zuiderburen werd er gekeken. CANVAS/TERZAKE bracht het niet verder dan te klagen over nog meer concurrentie. Het bredere plaatje zag men niet. In Vlaanderen werd de haven van Antwerpen, na een jarenlange discussie, eindelijk beter bereikbaar gemaakt. Toch knipperlichten de Nederlanders, onder aanvoering van staatssecretaris Henk Bleker, voort. Gaan we de Hedwigepolder nu wel of niet ontpolderen? Zijn we nu wel of niet een betrouwbare gesprekspartner? De Nederlander op zijn smalst. Jammer dat de horizon in de Lage Landen zo beperkt is. Jammer dat we niet verder kijken dan onze neus lang is.

Want, ondanks het hilarische karakter van de tweede versie van die opening, heeft ook dit filmpje een kern en een duidelijke boodschap. Al die menselijke activiteiten in kwetsbare gebieden zijn niet duurzaam en op termijn levensbedreigend. Duurzaam gebruik en beheer van de oceanische ruimte vereist samenwerking, vereist denken vanuit de zee in plaats vanaf het land. Ook bij de aanlag van havens, belangrijke havens voor Noordwest-Europa. Dus ontpolderen maar. Ook dan wordt de Nederlandse kustlijn immers weer langer, niet waar? Dat wil men blijkbaar graag. Bovendien blijkt diezelfde Nederlander dan wellicht toch nog betrouwbaar te zijn.



Scheldekaaien
Een paar dagen eerder was er een feestje in Antwerpen. Eindelijk werd er begonnen met de heraanleg van de Scheldekaaien. Al jaren knaagde de tand des tijds aan deze zo begerenswaardige plek van de mooie scheldestad. Zelfs de mooie blauwe steen begint af te brokkelen. Het plan werd al in 2009 goedgekeurd. De kosten werden in De Standaard van 20 oktober 2005 geraamd op 645 miljoen euro. Maar dat dan wel over een periode van vijftien jaar. Pas tegen 2020 zijn de kaaien, die onderdeel van het succesvolle Sigmaplan zijn, af.

In het interview wijst burgemeester Patrick Jansen er op dat die eerste steenlegging een belangrijk moment is voor Antwerpen. ‘Men kijkt er al jaren naar uit’, zegt hij opgewekt. ‘Het uitzicht op de rede zal drastisch gaan veranderen’. Dat klopt er zal in de komende jaren een mooie publieke ruimte langs de oever van de Schelde ontstaan. Oude loodsen, vervallen kademuren, troosteloze parkeerplaatsen en wat nog meer zal plaats maken voor een populaire wandelzone. Het zal een toeristische trekpleister van formaat zijn. Dat voor een stad die aan aandacht van toeristen toch al niet te klagen heeft. En dat is terecht. Antwerpen heeft allure, Antwerpen – één van de grootste havensteden van Europa - is een fijne, gezellige stad. Daar kan Rotterdam nog wel wat van leren.

Maar er is ook iets anders aan de hand. De veiligheid van de Scheldestad is in het geding. Hierover zegt Jansen in hetzelfde interview: ‘… maar nog belangrijker is dat de rijzende zeespiegel het zo belangrijk maakt ons te beschermen tegen mogelijke overstromingen’. Ik geef toe dat het wat flauw is, maar deze opmerking ging gepaard met een handgebaar waaruit je zou kunnen afleiden dat de burgervader een forse zeespiegelstijging verwacht. En hij heeft gelijk. Het is hoogtijd om de Schelde aan te passen aan de snel veranderende situatie. Dat, ondanks het uitermate innovatieve Sigmaplan met overstromingsgebieden toen onze noorderburen daar nog niet of nauwelijks van hadden gehoord. Het aanpakken van de Scheldekaaien is een mooi begin. Het in tijden van superstormen (zie mijn eerder blogpost) en hoge nood kunnen afsluiten van de Schelde zou vermoedelijk een betere zijn.

Toch is ook Vlaanderen in actie gekomen. Men is zich wel degelijk bewust van de grote uitdagingen die klimaatverandering en het zich aanpassen aan het leven in een delta in de 21ste eeuw, vragen. In juni 2011 werd het geïntegreerde Masterplan Kustveiligheid door de Vlaamse Regering goedgekeurd. In oktober van datzelfde jaar was men al begonnen aan de strandsuppleties. Het plan speelt in op de Europese trend om het land te beschermen tegen zware stormen, die eens in de duizend jaar voorkomen. De kans op een dergelijke storm wordt door de klimaatverandering steeds groter. Het is dus belangrijk dat men zich daar nu, hopelijk ruim voor dat er werkelijk iets verkeerd gaat, op voorbereidt. En dan is er nog het schitterende project Vlaamse Baaien, dat in 2009 door een aantal gerenommeerde Vlaamse bedrijven werd gepresenteerd. Ook dit is een concept dat een vlaggenschip in de 21ste eeuw zou kunnen zijn.

Dus voor mij is het minstens 1-1 tussen Antwerpen en Rotterdam.