Op 8 juli springen in heel Europa mensen het water in tijdens de Big Jump. Hun eis: propere rivieren, kanalen en meren. Er zal echter nog heel wat (vuil) water naar zee vloeien voor het zover is.

Vorige lente hadden de landbouwgewassen erg te lijden onder de aanhoudende droogte. Het was volop bijsproeien geblazen om de jonge plantjes alle kansen te geven. Waar de landbouwers in droge tijden hun water halen? Daar hebben we het raden naar en waarschijnlijk wilt u dat ook niet weten. In de buurt waar ik regelmatig wat jog, is er een plek waar de tuinbouwers gewoon een generator naast een beek plaatsen, en het opgepompte, ongefilterde water rijkelijk over hun bloemkoolvelden laten vloeien. Het water van het riviertje, behorend tot het bekken van de Beneden-Schelde, is ronduit smerig, onder andere door het vele huishoudelijke afvalwater dat er in wordt geloosd en door de landbouwbemesting. ‘Verontreinigd’, lezen we op de website van de Vlaamse Milieumaatschappij. Mogen die landbouwers zomaar water uit een open riool oppompen en over hun gewassen sproeien? Welke residu’s zitten er nog op de bloemkolen op het moment dat ze worden geoogst? En worden die überhaupt nog gecontroleerd voor ze in het schap belanden?

 
  Sommige landbouwers pompen ongefilterd water uit vervuilde beken. Rechts de Grote Nete,
  een voorbeeld voor Vlaanderen?

Met de waterkwaliteit in onze contreien gaat het niet zo goed. Ondanks de grote inspanningen van de bevoegde overheden haalt Vlaanderen de Europese Kaderrichtlijn Water niet. Die richtlijn vraagt dat tegen 2015 alle oppervlakte- en grondwater zich in ‘goede ecologische toestand’ zou bevinden. Vergeleken met de buurlanden, die ook veel werk voor de boeg hebben, is Vlaanderen het kneusje. De regio kampt met historische vervuiling. In 1990 werd er slechts 28 procent van het afvalwater gezuiverd, terwijl Duitsland, Nederland en het Verenigd Koninkrijk toen respectievelijk 91, 93 en 96 procent haalden. Met 80 procent zit Vlaanderen daar vandaag nog flink onder. In deze kapotverkavelde regio, waar de dorpen verbonden zijn door lintbebouwing en vele gemeenten ruimtelijke wanorde prediken, is het op grote schaal scheiden van afval- en regenwater geen sinecure – én het kost handenvol geld. Maar er zijn ook positieve signalen. In het zomernummer van Eos leest u meer over de Grote Nete, volgens sommigen het bewijs dat schoon water ook in het volgebouwde Vlaanderen mogelijk is. De Grote Nete is echter een buitenbeentje, stromend door de dunbevolkte Kempen met relatief weinig industrie in de buurt.

Zoet water is een schaars goed waar we beter spaarzaam mee omspringen. De kustzones van de Lage Landen zijn mede door het intensieve waterverbruik van de land- en tuinbouw aan het verzilten. Brak water welt er naar boven, en vervuilt de drinkwaterputten. Het bodemwater is overigens van iedereen, en met de nodige vergunningen kunnen industriële grootverbruikers de slinkende zoetwaterreserves verder leeghalen. Neem bijvoorbeeld een grote brouwerij als Inbev, die vanaf 2013 haar productiecapaciteit in Leuven van 6 miljoen hectoliter bier per jaar wil optrekken naar 8 miljoen hectoliter. Inbev gebruikt grondwater voor het bier zelf, maar ook voor het reinigen van de installaties en het spoelen van de flessen. Voor elke liter bier is een veelvoud aan grondwater nodig. Hoewel de aanzienlijke waterwinning van Inbev Leuven de grondwaterspiegel lokaal doet zakken, zou de drinkwaterwinning in de ruimere omgeving geen hinder ondervinden. Toch rijst de vraag of deze praktijk op termijn houdbaar is.

  Op sommige plaatsen in New Delhi is het kraantjeswater besmet met resistente bacteriën.

Wat voor ons in het Westen een evidentie is, is dat allerminst voor miljoenen mensen in ontwikkelingslanden. Weliswaar kregen meer mensen de laatste jaren een betere toegang tot drinkwater – ‘slechts’ 800 miljoen zouden er nu van verstoken blijven –, maar het water blijkt niet altijd even veilig. Volgens een Amerikaans rapport zou 28 procent van de wereldbevolking, ofte 1,8 miljard mensen, geregeld besmet drinkwater gebruiken. ‘Toegang tot veilig en schoon water’ is volgens de VN een mensenrecht, in de praktijk blijft die ongelijk verdeeld. Benieuwd wat de duurzaamheidstop in Rio de Janeiro de komende dagen oplevert...