Op amper een kwartiertje rijden van het zonnige Kahului, de havenstad op Maui, komen we terecht in de Iao vallei, waar het dag in dag uit stortregent. Met meer dan 9 m neerslag per jaar is dit dan ook een van de natste plaatsen op Aarde. In deze diep ingesneden vallei vinden we een weelderige tropische plantengroei. Een pakkend voorbeeld van de dramatische metamorfose waaraan deze vulkanische eilanden ten prooi vallen. Maar wat zijn de ingrediënten van deze metamorfose?

De bijna 400 meter hoge 'Iao Needle' is het beeld in de diep uitgesneden Iao vallei, een van de meest regenachtige plaatsen op Aarde.

De Hawaiiaanse archipel ligt in de tropen, op ongeveer 20° noorderbreedte. Middenin de oceaan domineren op die breedteligging de passaatwinden, sterke noordoostenwinden. Het weerbericht gaat dan ook elke dag over 'trade wind weather'. Maar wat nu cruciaal is om de metamorfose op gang te trekken, is hoogte! De opbouwende krachten van het vulkanisme stuwen de eilanden de hoogte in. Het is de hoogte van de landmassa die uiteindelijk stuwingsregens veroorzaakt. En plots krijg je een opmerkelijke opdeling van de landmassa, een uiterst natte loefzijde aan de noordoostzijde, en een uiterst droge leizijde aan de zuidwestzijde. Niet toevallig dat alle resorts langs de zuidwestkust van de eilanden te vinden zijn. Op Maui is deze tweedeling zeer opvallend, vooral langs de flanken van de vulkaan Haleakala (zie 'On the Hot Spot (I) - een merkwaardige archipel'): aan de ene zijde de tropische 'road to Hana', aan de andere zijde de woestijnachtige omgeving van de La Perouse Bay (zie foto).

De lavavelden van Mauna Ulu, het resultaat van een eruptie in het begin van de jaren '70, zijn nog verre van gekoloniseerd door het leven. De opmerkelijke structuren zijn 'lavabomen', afgietsels van bomen die verteerd zijn door de hitte van de lavastromen die zich door het regenwoud banen.

De vulkanische eilanden worden echte 'regenvangers' en bespoedigen zo ook hun eigen afbraak. Maar er is meer. Als je over de jonge, levenloze lavavelden loopt, dan valt een tweede ingrediënt op die cruciaal moet zijn voor de metamorfose: de eigenheid van de lavavelden. En plots bedenkt je: Planeet Aarde zit toch goed in elkaar! Die lavavelden zitten vol barsten en diepe spleten, holten en lavatunnels (al of niet ingestort), en zijn opgebouwd uit uitermate poreus basaltgesteente. Dit maakt dat elke regendruppel die uit de stuwingsregen valt snel in de diepe ondergrond verdwijnt. Zo ontstaan grote watervoorraden diep in de vulkanische ondergrond. Dit ruwe landschap geeft ook een veelheid van 'niches', kleine biotopen waar leven zich kan enten in deze woesternij van lava, van in de kleinste poriën van het basaltgesteente tot in de donkere lavatunnels.

Middenin dit tropisch regenwoud ben je snel vergeten dat je op de flanken zit van een van de meest actieve vulkanen op Aarde.

Een van de eerste kolonisatoren op de lavavelden, de Ohia Lehua.

De kolonisatie van de lavavelden door het leven komt heel traag op gang. Pas na enkele honderden jaren is een lavaveld volledig opgevormd in een tropisch regenwoud. Het begint in het klein, met korstmossen in poriën en kleine barstjes. En dan is het de beurt aan de echte kolonisatoren, zoals de Ohia Lehua. Als je middenin het weelderige tropische regenwoud staat, kan je je gewoon de vulkanische voorgeschiedenis niet meer voorstellen. Maar eenmaal het regenwoud zich geïnstalleerd is aan de loefzijde, begin de onherroepelijke afbraak van het eiland, met diep uitgesneden valleien tot gevolg. 

Aan de leizijde van de vulkaan Haleakala op Maui - aan La Perouse Bay - is de omgeving een ware vulkanische woesternij.

Er ontstaat uiteindelijk een strijd tussen vulkaan en regenwoud. Een lavastroom kan zich een weg 'branden' doorheen het tropische regenwoud. Soms geeft dit aanleiding tot opmerkelijke structuren, de zogenaamde 'lavabomen' (zie foto). Lavastromen kunnen stukjes regenwoud volledig isoleren tot 'eilandjes van leven' of 'Kipula'. Maar vanuit deze eilandjes worden de afgekoelde lavastromen weer gekoloniseerd. Deze strijd zet zich voort totdat het vulkanisme uitdooft - wat eingelijk wil zeggen dat het eiland door plaatbeweging van de Hot Spot verschoven is. Eenmaal het vulkanisme uitgedoofd is, is er maar één kracht meer die het eiland in handen heeft, en dat is verwering en erosie ... tot het vulkanische eiland totaal ontmanteld wordt en enkel nog een atol (zie 'On the Hot Spot (I) - een merkwaardige archipel') overblijft.

De Hawaiiaanse eilanden geven ons een uitzonderlijke gelegenheid om de krachten die Planeet Aarde maken tot deze unieke planeet 'aan de lijve' te beleven. Er zijn weinig plaatsen op onze planeet waar de dynamiek van Planeet Aarde zo tastbaar is!