Tweetaligen zijn beter beschermd tegen alzheimer

Op vakantie in Frankrijk was het handig. Neem deze situatie: je staat achter een gezin Nederlandse toeristen – en er zijn er nogal wat in die contreien – dat een probleem wil bespreken met een stugge camping- of hotelbaas. Ze begrijpen elkaar niet. De Nederlanders proberen het wanhopig nog een keer in het Engels, maar vangen uiteindelijk bot. Net voor ze afdruipen bied je je hulp als tolk aan en laat je iedereen in bewondering voor je uitgebreide talenkennis achter.

Dat is een van de troeven van de Belgen, zo werd ons ingepeperd. Vanaf het vijfde leerjaar van de lagere school tot het laatste jaar in het secundair gaat heel wat tijd naar de studie van het Frans, de verplichte tweede taal. In een land met meerdere officiële talen is kennis van de andere landstaal onontbeerlijk.

Vandaag is mijn kennis van de taal van Voltaire lang niet meer je dat, en daarmee volg ik jammer genoeg een trend. De talenkennis van de Vlaming gaat namelijk al langer achteruit. Heeft het te maken met de verzelfstandiging – ontvoogding zeggen de nationalisten – van Vlaanderen, waardoor we meer op onszelf teruggeworpen zijn? In de jaren zeventig en tachtig keken we niet alleen en masse naar de Nederlandse televisie, ook de Franstalige media konden op onze belangstelling rekenen. Wie zoals ik in pré-Studio Brussel en -MTV-tijden op zoek was naar goede muziek, stemde af op Radio Cité, het programma van Marc Moulin op Radio21, of keek naar Follies met Gilles Verlant. Vandaag heb ik geen flauw idee welke programma’s er in Franstalig België toe doen. Zou ik ze überhaupt nog kunnen volgen?

The Cure speelt A Forest live in de studio van de RTBf (Follies, 7 oktober 1980).
Geen spoor van hen op de Vlaamse televisie.

Vlaams minister Pascal Smet wil iets doen aan de tanende talenkennis. Hij pleit voor drietaligheid (met Engels als mogelijke tweede taal), voert taalonderwijs vanaf het derde leerjaar in en maakt zogenoemd immersieonderwijs mogelijk, waarbij bepaalde vakken in een vreemde taal worden gegeven. Dat diezelfde minister niet zo lang geleden het meertalig onderwijsproject van de Foyer in Brussel - allochtonen kunnen er in de Nederlandstalige school ook vakken in hun thuistaal volgen - na dertig jaar opdoekte, zullen we maar toeschrijven aan de wispelturigheid van het politieke bestel. Anders dan Smet beweert zijn wetenschappers het niet eens over de beste leeftijd om een andere taal onder de knie te krijgen. Een recent Israëlisch onderzoek toonde dat volwassenen zich sneller grammaticaregels eigen kunnen maken dan kinderen. Volgens andere experts is dat niet hetzelfde als een taal verwerven, daar komt veel intuïtie aan te pas. Daarin zijn kinderen sterker.

Dat een vreemde taal leren de hersenen verandert, is wel duidelijk. Psycholoog Janet Werker van de University of British Columbia ontdekte dat zelfs pasgeborenen in staat zijn om vlot tussen twee verschillende talen te switchen. Ze bestudeerde de opmerkzaamheid van jonge baby’s door ze stille video’s te tonen van 3 perfect tweetalige sprekers (Frans-Engels) die steeds dezelfde zinnen uitspreken. Na een tijd worden de baby’s het beu en vermindert hun kijktijd, tot er nieuwe zinnen komen of naar een andere taal wordt overgeschakeld. In het laatste geval werden ze plots veel aandachtiger.

Over het algemeen kunnen tweetalige kinderen zich beter focussen, omdat hun brein de taal die ze niet spreken in actieve modus houdt. Ze ontwikkelen een controlesysteem in de hersenen dat hen permanent bij de les houdt en de competitie tussen de twee moedertalen in goede banen leidt. De voordelen van twee- of meertaligheid reiken tot op hoge leeftijd. De Canadese neurowetenschapper Ellen Bialystok ontdekte dat bij tweetaligen de ziekte van Alzheimer zich gemiddeld vier jaar later manifesteert dan bij eentaligen. Nader onderzoek bracht aan het licht dat de hersenen van de tweetalige alzheimerpatiënten niet minder aangetast waren, maar dat ze merkelijk beter met de aftakeling konden omgaan.

De heilzame effecten gelden in hoofdzaak voor wie van jongs af aan in twee of meerdere talen is grootgebracht of naar een anderstalige school ging. Maar vreemde talen leren is voor alle leeftijden aan te raden. Zijn de cognitieve voordelen misschien minder spectaculair, het opent alvast de deur naar andere culturen, naar boeiende ontmoetingen of nieuwe ideeën. En het zorgt voor minder frustratie op vakantie.