Zwart gat slokt aarde op
Voor een theoretisch natuurkundige kan je er geen beter moment uitpikken om een blog te beginnen. De deeltjesversneller van het CERN, het Europees centrum voor deeltjesonderzoek in Genève, zal deze zomer - ik schrijf dit aarzelend want de start is al een paar keer uitgesteld - proefdraaien om volgend jaar de eerste bundels protonen tegen elkaar te laten botsen. 'Het meest geavanceerde experiment dat de mensheid tot nu toe ten uitvoer gaat brengen', noemt Sebastian de Haro het op zijn gloednieuwe blog De Wetenschapsalon. Sebastian promoveerde in 2001 bij de Nederlandse Nobelprijswinnaar Gerard ‘t Hooft. 'Het doel? Bundels protonen, dat zijn kerndeeltjes die 1.800 keer zo zwaar zijn als de elektronen die door uw mp3-player heen vliegen, met duizelingwekkende snelheden tegen elkaar af te schieten. Om precies te zijn: met ongeveer één miljoenste fractie van de lichtsnelheid. En waarom? Om het Higgsdeeltje en de volledige lijst elementaire deeltjes te vinden. Om erachter te komen of er meer dan vier dimensies zijn. Om de aard van donkere materie te achterhalen. Omdat zo’n experiment een soort reageerbuis-oerknal is, een Big Bang in the lab. Zijn dat geen dingen waar u ook in geïnteresseerd bent? Natuurlijk wel!'
Sceptici vinden de 3 miljard euro die de deeltjesversneller al heeft gekost, weggegooid geld. Het gaat hier om kennis zonder concrete toepassingen en daar hebben we het – nutsdenkers die we zijn – moeilijk mee. De Haro repliceert: 'Er is zelfs al spin-off, maar de precieze aard van spin-off kun je niet voorspellen. Zoals niemand had kunnen voorspellen dat Berners-Lee in 1990 op CERN het world wide web zou bedenken en fundamentele begrippen als http, html, URL en een eenvoudige web-browser zou ontwikkelen; dat deeltjesversnellers in de geneeskunde gebruikt zouden kunnen worden. U voelt het al op uw klompen aan: de technologische toepassingen zijn in dit geval van ondergeschikt belang. Kennis van de natuur is waar het op CERN in de eerste plaats om gaat. De vraag: hoe zit de wereld in elkaar, hoe is het allemaal ontstaan?'
Het Higgs-deeltje of god-deeltje, daar is het hem in Genève om te doen. Op het CERN verwacht men het Higgs-deeltje al in een vroeg stadium te vinden. De Haro legt het belang van het deeltje uit: 'Het Higgs is het sluitstuk van het standaardmodel van elementaire deeltjes en het enige deeltje dat nog niet gevonden is. Het vult de hele ruimte: alle andere deeltjes varen in een zee van Higgs-deeltjes. Dit is ook wat het Higgs-deeltje (of Higgs-boson) zo’n fundamentele rol binnen het standaardmodel geeft. Zonder het Higgs-deeltje zouden alle andere deeltjes massaloos zijn en met de lichtsnelheid door het heelal heen vliegen. Door de interactie met het Higgs-deeltje krijgen de andere deeltjes massa en remmen ze af. Dit heet het Higgs-mechanisme.’
KLEIN, GULZIG, ZWART GAT
Is zo'n groot en voor een stuk onvoorspelbaar experiment niet ontzettend gevaarlijk, hoor ik u denken? Terechte vraag, die ook velen voor u al hebben gesteld. Zelfs wetenschappers hebben apocalyptische scenario's voor ogen. Bijvoorbeeld dat tijdens de deeltjesbotsingen uiterst kleine zwarte gaten ontstaan, die als ze niet verdampen, gaan groeien en eerst de versneller en dan de rest van de aarde zullen opslokken. Een kosmisch coockiemonster, zeg maar.
Andere verhaallijn: er worden exotische deeltjes gevormd, strangelets geheten (op zich een echt natuurkundig idee), die alle aardse materie in 'vreemde materie' zullen omzetten en de aardbol in een levenloze klomp veranderen.
Sommige wetenschappers is het menens met die eventuele gevaren. Een paar maanden geleden nog spanden een Spaanse wetenschapspopularisator en een Amerikaans bioloog en fysicus een proces aan tegen CERN. Ze willen niet dat de LHC wordt aangezet, omdat de risico's nooit ernstig zijn onderzocht. Ze hadden eerder al de Amerikaanse RHIC-versneller, die al acht jaar draait zonder dat de aarde uit zijn baan is gegaan, voor de rechtbank gedaagd.
Tijden van radicale vernieuwing hebben de fantasie, aangedreven door angst, altijd al aangezwengeld. En eergisteren kwam CERN met een veiligheidsrapport, dat iedereen nog één keer wil geruststellen: zowel tijdens het proefdraaien als wanneer de versneller op zijn volle toerental werkt, is er geen gevaar voor de aarde. Vijf natuurkundigen werkten anderhalf jaar aan het rapport. 'De natuur heeft al 10 tot de 31ste LHC-experimenten uitgevoerd sinds het begin van het universum', is de algemene conclusie. 'De sterren in ons melkwegstelsel en elders bestaan nog steeds, en de conventionele natuurkunde kan alle waargenomen astrofysische zwarte gaten beschrijven.'
Slaap dus deze zomer - hier of in die Zwitserse berghut - op de twee oren, zoals we dat in Vlaanderen zeggen. Maar dat zou u trouwens altijd al moeten doen.
| 
Leuk idee, vind je niet? Het is alleszins wel knap als ze zouden kunnen achterhalen hoe het allemaal begonnen is, zeg maar, de big bang nadoen. Maar anderzijds is het niet echt leuk om te horen welke gevaren er allemaal achterschuilen. Natuurlijk horen mensen dit niet graag maar ik heb er alle vertrouwen in dat dit uitstekend gaat lukken zonder enige problemen.
Hopelijk kunnen ze op korte termijn de proeven weer herstarten. Denk dat de resultaten verbluvend zullen zijn..
Ik denk dat er geen zwart gat komt.
@L-O-S
Het is niet 100% zeker dat er een zwart gat komt anders waren ze er meteen mee gestopt. Ze willen een antwoord, maar natuurlijk alleen als er geen zwart gat komt. Denk jij dat jij slimmer bent dan hen? Als zij apen zijn ben jij een vis.
Sommige dingen hoor je niet te weten. Ik ben geen geitenwollensokken-type, maar dit gaat gewoon ietwat te ver in de ontwikkeling. Inmiddels weten we dat er geen zwart gat is ontstaan, maar ik vind de hoogmoed en arrogantie van dit soort wetenschappers misselijkmakend. Ze zouden waarschijnlijk nog hun eigen moeder riskeren om een een of andere onderscheiding te ontvangen.
Nee het zijn absoluut geen apen. Ze weten precies waar ze mee bezig zijn. Alleen de rest van de mensenmassa weet dat niet. En juist de leden van die mensenmassa juichen deze wetenschappers toe. Ik vraag me af hoe hard ze nog zullen juichen als er een tijd aanbreekt dat er drie klonen van het rondlopen. En een tijd waarin we alleen gehuld in maanpakken noch over de aardbol kunnen lopen, zonder weg te schroeien.
Dat is een doemscenario wellicht, wellicht ook niet in de nabije toekomst. Maar twee honderd jaar geleden hadden ze je ook voor gek verklaard als je vertelde dat ze nu in metalen vogels kunnen vliegen en ondertussen een boek kunnen lezen op hun ipad met een touchscreen.