Eind februari 2011 vertrekt de 134ste en officieel laatste spaceshuttlevlucht vanaf Cape Canaveral in Florida. Nadien kan de Endeavour naar het museum, net als de Discovery, die, als hij tijdig hersteld raakt, komende maand eerst nog de humanoïde robot Robonaut 2 naar het Internationaal Ruimtestation ISS zal brengen. Voor de derde nog operationele spaceshuttle Atlantis wacht er (waarschijnlijk) in juni nog een finale opdracht, een soort navlucht naar het ISS met nog wat extra spullen. Daarmee sluit de Amerikaanse luchtvaartorganisatie NASA een hoofdstuk af.

 Spaceshuttle Endeavour op het lanceerplatform.

Het shuttleprogramma liep dertig jaar en slorpte niet alleen megabudgetten op – de Russen doen het met hun Sojoez-ruimtecapsules een pak goedkoper – het is ook een verhaal van technisch falen en menselijk leed – herinner u het droeve lot van de Challenger en de Columbia. NASA staat nu op een kruispunt. President Obama schroefde het Constellation-programma van zijn voorganger terug. Constellation voorzag in een vervanger voor de spaceshuttle die later dit decennium ook naar de maan zou reiken. Obama wil de pendelvluchten naar het ISS uitbesteden aan de privésector.

Daarmee zou NASA niet alleen veel geld besparen, het agentschap kan zich voortaan ook op de langere termijn focussen: de kolonisatie van andere planeten, te beginnen met Mars. Voorlopig gaat men uit van een enkele reis, waarbij de astrokolonisten zich blijvend op de rode planeet vestigen. Maar eerst last NASA dus een pauze in.

 Falcon 9-raket van Space X.

Er zijn veel argumenten tegen een privatisering van de bemande ruimtevaart. Wat met de veiligheid en de continuïteit bijvoorbeeld? En is de privésector er klaar voor? Daar lijkt het wel op. Gevestigde firma’s als Boeing en Lockheed Martin werken al langer samen met NASA, en de voorbije jaren zien we een sterke toename van privé-initiatieven in de ruimtevaartsector. De firma Space X is de bekendste, ze bracht tests met zijn Falcon-raket tot een goed einde en maakt een goede kans om naar het ISS te pendelen. Ook avonturiers als Richard Branson, die vooral op de beurzen van ruimtetoeristen mikken, maken – ook letterlijk – grote sprongen voorwaarts. Enkele weken geleden opende Branson het vliegveld Spaceport America in New Mexico, vanwaar hij volgend jaar de Virgin Galactic VSS Enterprise de ruimte in wil laten schieten. Mét toeristen.

Bemande ruimtevaart is niet langer het voorrecht van de VS en Rusland, met of zonder steun van Europa. In Eos brachten we de voorbije maanden een trilogie over Aziatische ruimtevaart, met bijdragen over Japan, China en India. Wat deze landen gemeen hebben, is hun tomeloze ambitie. Tijdens de gouden jaren (1960) van NASA, toen de ruimterace tegen de Sovjet-Unie werd beslecht, vervoerde India zijn satellieten bij wijze van spreken nog per boerenkar naar het lanceerplatform. Anno nu zet de wereldmacht (dixit Obama tijdens zijn recente bezoek) in op de verovering van de ruimte. De komende jaren moeten bemande vluchten in een baan om de aarde en onbemande verkenningstochten naar de maan het grote werk voorbereiden: de eerste Indiër op de maan. Daarin verschillen ze van de VS, maar niet van Aziatische concurrenten Japan en China.

 De controlekamer tijdens de lancering van de Chandrayaan-1. 

 Schuilt er achter de uiteenlopende ruimtevaartplannen van de VS en Azië net als in de jaren zestig van de vorige eeuw een nakende machtsovername in de wereldpolitiek? De ster van de VS taant al langer. Terwijl het land zich de voorbije jaren verloor in uitzichtloze oorlogen, konden de jarenlang als groei-economieën bestempelde landen eindelijk hun belofte waarmaken. Bovendien komt aan het aantal Amerikaanse crisissen maar geen eind. Na de internetbubble (2000) en de kredietcrisis (2007) kondigen zich barre tijden aan voor de sector van de groene technologie. Bedrijven actief in wind- en zonne-energie zitten op een zeepbel. Heeft de Amerikaanse belegger zich eens te meer vergaloppeerd?