Nu de hondsdagen weer zijn aangebroken, is het leuk om met een boek de koelste plaats in het huis op te zoeken. Vandaar een keuze uit recente boeken die je nu in de boekhandel kan vinden (of bestellen), en die niet zo zwaar zijn dat ze de titel vakantielectuur niet kunnen dragen.
Er zijn twee categorieën.
Geromantiseerde biografie
Het eerste boek gaat over de wiskundige familie Bernoulli,en ook over Leonhard Euler,die met veel van de Bernoulli's goede contacten had. Zijn beste vriend was waarschijnlijk Daniel Bernoulli (maar als hij een brief naar Daniel schreef, dan begon die zo:
en werd hij zo afgesloten:
Rare snaken, rare tijden.)
Heb je interesse voor die mensen, dan is dit boek zeker een aanrader. Of alles wat er in staat werkelijk gebeurd is, dat weten we niet. De auteur, Margaret Tent, zijn we vroeger al eens tegengekomen in de eerste blog van deze boekenrubriek, met een boek over Gauss.
 | Margaret B. W. Tent, Leonhard Euler and the Bernoullis.
A K Peters Ltd (2009) 276 pagina's.
| | Dit vlot leesbare boek volgt de protestantse familie Bernoulli vanaf het ogenblik dat ze moeten vluchten uit Antwerpen voor de hertog van Alva, en glijdt dan geleidelijk over in een biografie van Leonhard Euler. De broers Johann en Jacob Bernoulli waren toonaangevende wiskundigen in hun tijd. Johann's zonen Daniel en Nicolaus waren goed bevriend met Leonhard Euler, en werkten samen met hem aan de Academie in Sint-Petersburg. Deze vijf wiskundigen vormen de basis van deze geromantiseerde biografie. Formuledichtheid: Θ Ο Ο Ο Ο
Moeilijkheidsgraad: Θ Ο Ο Ο Ο
Score: Θ Θ Θ Ο Ο | |
Het tweede boek is over Emmy Noether (1882-1935), de Duitse wiskundige, moeder van de abstracte algebra, bekend van de stelling van Noether en de Noetherse ringen.
Noether ging wiskunde studeren in een tijd dat dit nog niet evident was voor een vrouw. Ze volgde hierbij les bij grootheden zoals Klein,Minkowski, en Hilbert, en ze onderhield contacten met o.a. Hermann Weyl, Emil Artin, Bartel van der Waerden.
 | Margaret B. W. Tent, Emmy Noether. The Mother of Modern Algebra.
A K Peters LTD (2008) 177 pagina's.
| | Margaret Tent probeert in dit boek een beeld te geven van het leven van Emmy Noether, en dit in de vorm van een geromantiseerde biografie. Spijtig genoeg is het leven van Noether blijkbaar nooit zo spannend geweest dat het leidt tot interessante lectuur. Je krijgt wel een beeld van de tijdsgeest van rond de eeuwwisseling (1900) in Duitsland. Formuledichtheid: Θ Ο Ο Ο Ο
Moeilijkheidsgraad: Θ Ο Ο Ο Ο
Score: Θ Ο Ο Ο Ο | |
Sophie Germain (1776-1831) (klik hier voor een meer wiskundige biografie) heeft in Parijs zowel een straat als een hotel die naar haar genoemd zijn: de rue Sophie Germain in het 14de arrondissement, en het Sophie Germain Hotel (niet te verwarren met het Hilbert Hotel;-).
Het bekendste verhaal over Germain is hoe ze onder het pseudoniem M.LeBlanc Carl Friedrich Gauss redde van een gewisse dood, en daardoor ineens ook haar dekmantel kwijtraakte. Je leest het hier (of ook hier).
Een van de experimenten in de lessen fysica die ik me nog herinner uit mijn schooltijd, is dat van een horizontale metalen plaat waarop zand ligt, die tot trilling gebracht wordt. Daardoor vormen de zandkorrels patronen, die Chladni-figuren genoemd worden.
Dit fenomeen heeft Sophie Germain bestudeerd. Ze deed verder ook onderzoek in de getaltheorie, meer bepaald op het gebied van de laatste stelling van Fermat. Hier verrichtte ze baanbrekend werk. Er is ook een rij priemgetallen naar haar genoemd, en daarmee plaatst ze zich in het illustere gezelschap van Mersenne en Fermat.
Een boeiende figuur!
 | Dora Musielak, Sophie's Diary.
AuthorHouse (2008) 237 pagina's.
| | In dit fictieve dagboek volgen we Sophie Germain tijdens de woelige jaren van 1789 tot 1793, van haar dertiende to haar zestiende levensjaar. Ze komt in contact met wiskunde, wordt hierbij wat tegengewerkt, vooral door haar moeder, maar zet toch door. Dit is een erg leuk boek, dat de ontdekkingstocht in de wiskunde van een meisje van 15 kadert tegen de politieke achtergrond van Frankrijk in de jaren rond 1789. Formuledichtheid: Θ Θ Ο Ο Ο
Moeilijkheidsgraad: Θ Θ Ο Ο Ο
Score: Θ Θ Θ Θ Ο | |
De tweede categorie zou kunnen zijn:
Wiskunde algemeen
Het klinkt misschien saai, maar dat zijn deze boeken allerminst.
Om te beginnen een boek van de hand van jounalist Alex Bellos, die sinds jaren columns schrijft over alledaagse wiskunde voor de krant The Guardian, zo kan je tenminste lezen op de achterkant van het boek. De Engelse titel van het boek is Alex's Adventures in Numberland, of als je de oceaan oversteekt Here's Looking at Euclid, met als ondertitel Dispatches from the Wonderful World of Mathematics of A Surprising Excursion Through the Astonishing World of Math.
Niet alleen heeft het boek verschillende titels, de inhoud is ook erg verscheiden. Enkele dagen geleden gaven wij (Rudi en ik) met ons tweeën nog een voordracht over krommen van constante breedte, en het nut ervan bij het boren van vierkante gaten, toch niet zo'n alledaags onderwerp, en jawel hoor, ook dit komt voor in het boek. Kortom, de auteur is gefascineerd door allerlei dingen waar wij ook wel iets in zien.
Sta me toe even Martin Gardner te citeren over dit boek:
With humor and profound insights, and an emphasis on elegance and surprise, Alex Bellos has written a truly marvelous survey of modern mathematics. From the mysteries of numbers he plunges into startling aspects of geometry, probability, infinity, non-Euclidian geometry, statistics, origami, and a thousand other wonders of numberland. It is a book that would have delighted mathematician Lewis Carroll. It is a book that will similarly delight anyone tuned to what Bertrand Russell once called the "cold, austere beauty" of mathematics—an incredible region where, unlike fallible science, assertions are true forever and in all possible worlds.
Maar ja, want kan je anders zeggen over een boek waar je zelf in figureert.
 | Alex Bellos, Getallen ontraadseld. Alles wat je moet weten over wiskunde.
Kosmos Uitgevers, Utrecht/Antwerpen (2010) 432 pagina's.
| | Enkele onderwerpen die aan bod komen: Achilles en de schildpad - rekenkundige vermogens van baby's - tangrampuzzels - Eschers cirkellimieten - Erik Demaine en Martin Gardner - scharnierende dissecties - de Great Internet Mersenne Prime Search - de kubus van Rubik - de harmonische reeks en overhangende bakstenen - het naaldenprobleem van Buffon - het getal pi - wiskundige puzzels - het tellen van schapen - telraamclubs - vriendschappelijk en volmaakte getallen.
Erg leuk dat zo'n boek in het Nederlands verschijnt. Formuledichtheid: Θ Θ Ο Ο Ο
Moeilijkheidsgraad: Θ Θ Ο Ο Ο
Score: Θ Θ Θ Θ Ο | |
Het volgende boek vond ik heerlijk om te lezen. Het begint al bij het openslaan. De opdruk aan de binnenzijde van de harde kaft ziet er zo uit:
Mensen die mij kennen, die beseffen nu waarschijnlijk dat dit al een goed begin is. Ik was dadelijk verkocht. Het feit dat dit boek geschreven is in onze derde landstaal, dat is een drempel die je moet overwinnen. Maar het loont. De inhoud lijkt wel een beetje op wat we proberen te doen in deze blog. Paul Erdös komt er in voor, en de wet van Benford, en Leonhard Euler en het Basel-probleem, en pi-dag, en ookhet getal i, en de vraag naar hoeveel priemgetallen er zijn. Formules komen er bijna niet in voor, de schrijver heeft het wel over formules in kranten, die vaak kant noch wal raken. En over bewijzen in de wiskunde en het boek Proofs from the Book waar hijzelf mede-auteur van is.
Günter Ziegler is een interessante figuur. Hier zie je hem (links) op enkele foto's. Op de eerste foto staat hij naast de auteur van De telduivel (een hoofdkussenboek voor iedereen die bang is voor wiskunde): Hans Magnus Enzensberger.
Ziegler is wiskundige. Hij zorgde er bijvoorbeeld voor dat het jaar 2008 in Duitsland het Jaar van de Wiskunde werd. Hij ontving in datzelfde jaar o.a. daarvoor de Communicator-Preise, een prijs die gegeven wordt aan een wetenschapper die zich onderscheiden heeft in het toegankelijk maken van de wetenschap voor het grote publiek. Toen ik hem om een recensie-exemplaar van zijn boek vroeg, heb ik hem de volgende twee vragen gesteld:
Why did you write it?
I had had a book plan for a long time (going back to 2001 or so,when a publisher had asked me for a Maths book for young adults), but I didn't know how to adress "the reader" (since I didn't have a suitable 17-year old niece to think of). Then at some birthday of my own thinking about birthday presents I decided that I should write such a book for my friends (all of them interesting people, and interested in what I do, all of them educated of various degrees, but not mathematicians). This was a crucial insight, since telling them stories I found I did NOT have to justify myself for what I do -- I could assume that they ARE interested. And that helps enormously with writing.
What did you leave out at the last moment?
There were various parts in the original plan that could have made additional chapters, e.g. about mathematical high-tech and responsibility (is math responsible for the current financial crisis?). I did cut out what was difficult or less fun to write. One piece I cut out last-minute was a small section (in the last chapter) about "Meine sportlichen Erfolge" which looked a bit like bragging.
Günter Ziegler schrijft ook een wiskunde-blog voor scilogs.de.
 | Günter M. Ziegler, Darf ich Zahlen? Geschichten aus der Mathematik.
Piper Verlag GmbH, München (2010) 272 pagina's.
| | Dit leuke boek bevat de volgende delen: Op de getallenstraal - Het oneindige verhaal van de priemgetallen - De wiskundige blik - Opgepast formules! - De kleine raadsels - Hoe wiskunde ontstaat - Het boek der bewijzen - Drie legendes - Wat zijn het voor mensen? - Wat wiskundigen kunnen. Elk deel bestaat dan weer uit kleine stukjes, die erg aangenaam lezen. Formuledichtheid: Θ Ο Ο Ο Ο
Moeilijkheidsgraad: Θ Ο Ο Ο Ο
Score: Θ Θ Θ Θ O | |
Clifford Pickover is een geval apart. Hij schrijft bijna elk jaar een nieuw boek, en elk nieuw boek bevat een schat aan informatie. Zo ook dit prachtige Het Wiskunde Boek (oorspronkelijke titel The Mαth βook). Niet echt iets om mee op vakantie te nemen als je je verplaatst per vliegtuig, want het werk weegt toch wel zo'n 1,5 kg. Sla je dit boek op een willekeurige plaats open, dan krijg je wat uitleg en een beeld bij een van de 250 mijlpalen in de geschiedenis van de wiskunde die het boek bevat. De mijlpalen zijn gerangschikt op jaar, dus als je meer wil weten over de 20ste eeuw, dan zoek je meer naar het einde van het boek toe.
Bijvoorbeeld, op pagina 428 gaat het over het Superei van Piet Hein (ca. 1965). Je ziet dan ongeveer dit (in de oorspronkelijke versie):
Opnieuw wil ik Martin Gardner citeren:
Clifford Pickover, prolific writer and undisputed polymath, has put together a marvelous reference work. Its 250 short entries provide a veritable history of mathematics by focusing on its greatest theorems and the geniuses who discovered them. Topics are chronological, starting with the calculating abilities of ants 150 million years B.C. and ending with Max Tegmark's recent conjecture that our universe is not just described by math, it is mathematics. Dr. Pickover's vast love of math, and his awe before its mysteries, permeates every page of this beautiful volume. The illustrations alone are worth the book's price.
Dit laatste is in dit geval zeker waar, het boek is een jubileumaanbieding naar aanleiding van 25 jaar uitgeverij Librero, en het kost slechts € 14,95.
| Clifford Pickover, Het Wiskunde Boek. Van Pythagoras tot de 57ste dimensie, 250 mijlpalen in de geschiedenis van de wiskunde.
Librero Nederland (2010) 528 pagina's.
| | The title says it all. Dit boek hoort te liggen op elke salontafel, bovenop bijvoorbeeld De aarde vanuit de hemel van Yann Arthus-Bertrand. Het is een echt Coffee table book (overigens een uitvinding van David R. Brower van rond de jaren 1960). De coffee table in kwestie zou er dan ook best uit kunnen zien zoals op de bovenstaande foto. Formuledichtheid: Θ Θ Ο Ο Ο
Moeilijkheidsgraad: Θ Θ Θ Ο Ο
Score: Θ Θ Θ Θ Ο | |
Wiskunde is sexy
