Vertrouwen?
Biotechnologie is alomtegenwoordig - ook letterlijk aanwezig in je kleren, je wasproducten en je voeding - maar haalt zelden de media, en als het gebeurt dan meestal in negatieve zin. Zoals in 2008 toen het Vlaams Instituut voor Biotechnologie (VIB) dreigde zijn proefveld genetisch gewijzigde populieren naar Nederland te verkassen omdat het voor de proeven geen toestemming kreeg. Intussen staan de bomen toch in Gent, verstopt achter een hoog hekwerk. Nochtans staat Vlaanderen – sinds Marc Van Montagu en Jozef Schell aan de Universiteit Gent de eerste transgene planten ontwikkelden – sterk in groene biotechnologie (plantenveredeling). Ook in de zogenoemde rode (medische) en witte (industriële) biotechnologie scoort Vlaanderen niet slecht. Nergens in Europa is het aandeel wetenschappelijke publicaties zo hoog en het percentage onderzoekers in biotechbedrijven ligt enkel hoger in Zweden.
De redactie van Eos vroeg zich af hoe goed de Vlaming deze veelzijdige wetenschap kent, of hij de verwezenlijkingen juist kan inschatten en in hoeverre hij bereid is biotechtoepassingen in zijn leven toe te laten. Net voor de zomer peilden we naar de houding van de Vlaming tegenover biotechnologie. We vroegen aan een representatief staal van de bevolking om van tien toepassingen uit de drie domeinen (groene, rode en witte) aan te duiden of ze nu al realiteit dan wel toekomstmuziek waren. De Vlaming scoort hier met een gemiddelde van 5,4 op 10 vrij matig. Driekwart van de ondervraagden gaf dan ook aan meer informatie te wensen.
Onbekend is niet noodzakelijk onbemind, want dé conclusie uit het onderzoek is dat de Vlaming uitgesproken positief staat tegenover biotechnologie: vaak meer dan 70 procent verwelkomt de verschillende toepassingen. Vooral medische doorbraken, zoals de ontrafeling van het menselijk genoom, scoren positief, een trend die men ook in andere Europese landen terugvindt. Ook over meer controversiële onderwerpen zoals genetisch gewijzigde gewassen toont de Vlaming zich nuchter: 61 procent denkt dat grootschalige teelt ervan in Europa onvermijdelijk is. Mogelijk speelt de enorme groei van de ggo-teelt in landen als de Verenigde Staten en Argentinië een belangrijke rol in dit oordeel.
Er is dus voldoende draagvlak voor genetische gewijzigde gewassen, en de meeste Vlamingen geven ook aan dat men wetenschap niet mag tegenhouden. Toch valt het op dat het grote publiek weinig vertrouwen heeft in de wetenschappers die in onderzoeksinstellingen met biotechnologie in de weer zijn. Slechts 53 procent heeft er vertrouwen in, dat overigens toeneemt met de leeftijd. Nog minder vertouwen is er in de firma’s die ggo’s ontwikkelen en op de markt brengen. Dat heeft natuurlijk met het geldgewin te maken – als iemand er geld mee verdient, deugt het niet -, maar waarschijnlijk ook met de monopolieposities die bedrijven als Monsanto of Syngenta innemen. Onlangs beklaagde het wetenschapsblad Scientific American zich erover dat die grote firma’s weigeren hun ggo-zaden voor onafhankelijk onderzoek ter beschikking te stellen. Dat maakt het voor wetenschappers moeilijk om de milieu-impact van de ggo’s te bestuderen.
Internationale poll
Hoe valt het geringe vertrouwen in wetenschappers te rijmen met de positieve houding tegenover hun verwezenlijkingen? Geldt dat ook voor andere wetenschappelijke domeinen dan de biotechnologische en is dit een wereldwijd fenomeen? Ook dat vragen we ons af. U kan ons daarbij helpen. Samen met onze partners Scientific American en Nature houden we een internationale enquête over het vertrouwen van de burger in wetenschap. U kan de poll hier invullen. Als de resultaten binnen zijn, brengen we u op de hoogte.
| 
Onwetend positief
In EOS Nr. 7 Forum ‘Biotechnologie’ lezen we als laatste regel ‘Correcte informatie en een maatschappelijk debat zijn geen overbodige luxe’.
Daarmee zijn we het roerend eens maar… reeds meer dan twintig jaar zijn pogingen in die richting gedaan, zie een overzicht op onze WS. Tot op heden is er echter weinig of niets van terecht gekomen. (zie op onze WS (www.vitavitalis.be) ‘Biotechnologie: hoe betrekken we de burger’). Het ‘Nanosoc’ project lijkt een zelfde lot beschoren ondanks ook hier weer de tien duizenden € die hierin geïnvesteerd zijn.
Als je titels leest ‘Vlaming vind gentechnologie eerder positief’ (deredactie.be) en ‘Vlaming positief maar onwetend over gentechnologie’ (Vilt) is de vraag hoe kun je ‘onwetend’ oordelen over deze technologie.
Het zou nuttig kunnen zijn eens met Robby Berloznik (lid van de adviesraad) daarover een artikel te plegen. Hoe groot is de afstand tussen wetenschap en de ‘burger’ en hoe die te overbruggen.
In het artikel ‘Biotechnologie: soms onbekend, toch bemind’ zijn de uitspraken van zowel Dirk Inzé als Michel Haring zeer evenwichtig. Dat is helaas niet altijd het geval, zelfs niet door gerenommeerde wetenschappers, die vaak gebakken lucht verkopen.
marcel poppe
Enquête EOS gentechnologie
Een manipulerende enquête??
Als je titels leest als ‘Vlaming positief maar onwetend over gentechnologie’ en ‘Vlaming vindt gentechnologie eerder positief’ wordt je minstens achterdochtig. Waar komt dit vandaan? Door wie en hoe is dat vastgesteld?
Het blijkt dat de bron een exclusieve enquête is in EOS (7/8 juli-augustus 2010) met als titel ‘Biotechnologie:soms onbekend, toch bemind’. Het beminnen van een technologie roept op zich al enige bedenking op. Wat kan de reden zijn om een ‘technologie’ te beminnen.
De basis hiervan is de EOS enquête: De deelnemers (1000 personen een representatief staal van de Vlaamse bevolking) kregen tien biotechnologische toepassingen voorgelegd.
In het Forum van dat zelfde EOS schrijft de hoofdredacteur Raf Scheers: ‘Genetische manipulatie, een term die sommigen om eufemistische redenen schuwen, zal nooit meer het zelfde zijn. Correcte informatie en een maatschappelijk debat zijn geen overbodige luxe.’
Dat is dan juist waar deze enquête mank loopt. Aan de hand van suggestieve informatie over biotechnologie moest de deelnemer de ontwikkeling of toepassing in de tijd situeren en zich positief of negatief uitspreken.
De tien toepassingen waren: 1/ Genoomsequensing,toekomst, 2/ Stamceltherapie voor diabetes, toekomst, 3/ Aardappels resistent tegen de aardappelziekte,toekomst, 4/ Insectresistent katoen,vandaag, 5/ Insuline, vandaag, 6/ Kaas,vandaag, 7/ Prenatale screening,vandaag, 8/ Wasmiddelen,vandaag,9/ Tomaten met extra lycopeen,toekomst, 10/ Bioraffinaderij, toekomst.
Bij al deze toepassingen een korte uitleg. Daar wij ons richten op de ontwikkeling en toepassingen in de ‘Groene Biotechnologie’ hierbij de uitleg zoals in de enquête over de aardappel (3), katoen (4),de tomaat (9) en bioraffinaderij (10).
Aardappel (3): ‘De aardappelziekte of Phytophthora is de grootste bedreiging voor de aardappelteelt in Vlaanderen. Ze leidt tot het gebruik van grote hoeveelheden pesticiden. Landbouwers kunnen echter ook aardappelen telen die beter bestand zijn tegen deze ziekte doordat verschillende stukken DNA zijn ingebracht uit planten die van nature met de aardappel kunnen kruisen.’ (zie op Wikipedia ‘aardappelziekte’ en ‘Phytophthora’ en op onze website ‘Cisgene aardappel weerstaat Phytophtora’)
Katoen (4): ‘Door een gen uit een bacterie in te bouwen in katoen maken de planten zelf een stof die dodelijk is voor het belangrijkste plaaginsect. Daardoor zijn in de regel minder insecticiden nodig.’ (zie onze website ‘Teelt van Genetisch gemodificeerde katoen in India’ en ‘Monsanto’s Bt-katoen doodt de grond alsook de boeren’)
Tomaat (9): ‘Lycopeen is een stof die mannen kan beschermen tegen prostaatkanker en van nature onder meer in tomaten voorkomt. Wetenschappers hebben met behulp van genetische modificatie tomaten gemaakt die tot vijf keer zoveel lycopeen bevatten’.
Dit kan veel narigheid voorkomen mits er ook voldoende vetten in het eetpatroon zijn opgenomen. Lycopeen is ook verkrijgbaar als voedingsupplement.
Bioraffinaderij (10): ‘De geïntegreerde bioraffinaderij gebruikt plantenmateriaal uit de directe omgeving zoals hout en stro en produceert op basis daarvan energie voor de productie van bioplastics, medicijnen en andere producten’. (zie onze website ‘Biobrandstof niet te matchen met biodiversiteit’)
Met deze korte uitleg, zonder deze toepassingen in een breder maatschappelijk kader te plaatsen, kan dit beschouwd worden als een handige reclametruc. Deze verengde basis voor de beoordeling van de zeer ingrijpende ontwikkelingen en toepassingen van de biotechnologie maakt de uitslag, maatschappelijk onaanvaardbaar.
Als de geënquêteerde vooraf de opmerkingen van Dirk Inzé en Michel Haring in het artikel hadden gelezen had de uitslag er zonder twijfel anders uitgezien.
Dirk Inzé:’Een aantal bedrijven heeft communicatiefouten gemaakt. Ze wilden de technologie te snel doordrukken zonder het publiek te informeren. Ook de toenemende monopolisering boezemt de mensen waarschijnlijk angst in’
Michel Haring: ‘Genetische modificatie is duur, dus als we daar de prioriteit van maken, sluiten we al bij voorbaat een grote groep mensen uit. Bovendien dreigt de diversiteit van landbouwgewassen sterk te verminderen omdat ggg’s worden ontwikkeld door een handvol bedrijven die zich omwille van de hoge ontwikkelingskosten zullen beperken tot een beperkt aantal rassen die wereldwijd worden ingezet. Loopt er met één daarvan iets mis dan gaat het meteen grondig fout’.
Zoals Michel Haring opmerkt is het een dure ontwikkeling. Hierbij kan wel opgemerkt worden dat de kennis in veel gevallen ontwikkeld wordt op universiteiten en instituten mede gefinancierd door de overheid, met geld van de belastingbetaler.
Dat door patentrechten en het opkopen van bedrijven met die rechten een enorme mondiale machtsconcentratie groeit op zaden en de voedselvoorziening.
Om kort te gaan zonder enig inzicht in de samenhang der dingen is het oordeel over biotechnologische toepassingen in de zogenaamde groene biotechnologie, zoals die uit deze enquête naar voren komt, een losse flodder.
Een beoordeling zonder maatschappelijk inzicht is onverantwoord.
marcel poppe
De artikels waar in de reactie 'Een manipulerende enquête??' naar verwezen wordt kan men vinden op www.vitavitalis.be
marcel poppe