Wat geven we de baby te eten?
Onze eerste drie levensjaren zijn cruciaal. Van bij de bevruchting tot het einde van de babytijd past het embryo, de foetus of het kind zich zo goed mogelijk aan zijn veranderende omgeving aan. Ongunstige omstandigheden – honger, stress, blootstelling aan sigarettenrook enzovoort – hebben vaak verstrekkende gevolgen: chronische aandoeningen als hartlijden, suikerziekte of hoge bloeddruk vinden er voor een stuk hun oorsprong. Dat baby’s zo plastisch zijn, is een relatief recente ontdekking. De interactie tussen omgevingsfactoren als milieu, voeding of gezondheid en onze genen wordt bestudeerd door de epigenetica. Die wetenschap verklaart bijvoorbeeld waarom succesvolle individuen met een armelijke kindertijd qua gezondheid vaak een levenslange achterstand hebben op hun gelijken uit welgestelde gezinnen.
Deze kennis geeft een dagelijkse bekommernis van jonge ouders meer gewicht: wat geven we onze kneedbare baby te eten? De Amerikaanse auteur Jonathan Safran Foer beschrijft in Dieren eten hoe de geboorte van zijn zoon de aanleiding was om volledig vegetarisch te gaan. De kleine Foer zou zonder vlees noch vis groot worden. De successchrijver nam dit besluit niet licht. Hij informeerde zich uitvoerig bij voedingsdeskundigen, die hem verzekerden dat een vegetarische levenswijze in elke levensfase verantwoord is. Zijn vragen resulteerden in een lijvig werk dat – in zijn woorden – de gruwelijkheden beschrijft van de oorlog tussen mensen en dieren.
New Yorker Foer is het prototype van de moderne, hoogopgeleide stedeling die het vegetarisme belijdt en zich daarbij sterk afkeert van de intensieve veehouderij, de zogenoemde bio-industrie. Zelf had hij in de eerste dertig jaar van zijn leven geen boerderijdier van dichtbij gezien. ‘Sinds de tweede helft van de twintigste eeuw was in het Westen nog nooit zoveel voedsel beschikbaar, betaalbaar en van goede kwaliteit. We danken het aan de intensivering en de technologisering van de landbouw,’ zegt de Luikse diergeneticus Michel Georges verder in deze Eos, ‘maar het zijn net de mensen die daar het meeste voordeel uit halen, de stadsmensen, die de grootste tegenstanders zijn van industriële landbouw. Ze weten nauwelijks hoe hun biefstuk op hun bord belandt.’ Volgens Georges kunnen we de groeiende wereldbevolking niet voeden zonder industriële landbouw en technologie
Is de biologische kip van de poelier om de hoek dan echt zo slecht voor het milieu?
Het weren van dierlijke producten uit onze voeding wordt vaak gezien als een belangrijke manier om onze ecologische voetafdruk te verkleinen. Dat de overmatige vleesconsumptie nefast is voor het milieu, is onderhand bekend. Maar of we nu allemaal vegetariër moeten worden? Toen we een aantal maanden geleden met de Eos-redactie een week lang low impact werkten, en onder meer alle vlees uit onze maaltijden weerden, vroeg ik me af of de kipfilet van de biologische poelier om de hoek wel zoveel slechter is voor het milieu dan de tofu- of seitanburger, waarvan de grondstoffen van ver worden aangevoerd. Op de Vleeswijzer van de Nederlandse Stichting Varkens in Nood en van Milieudefensie prijken de vegetarische alternatieven voor vlees weliswaar helemaal bovenaan, maar het ene vlees blijkt het andere niet te zijn. Kip komt met vier sterren zelfs in de buurt van de vierenhalf van tofu of de vegaburger.
Een recente Britse studie naar de milieu-impact van vleesvervangers concludeerde dat ook het ene alternatief het andere niet is, en dat tofu en quorn bijvoorbeeld niet automatisch beter scoren dan bepaalde vleessoorten. Sommige vegetariërs reageerden bits op de (inderdaad) ongenuanceerde berichtgeving hierover. Er staat dan ook veel op het spel. Als het milieuvoordeel van een vleesloos dieet ter discussie staat, wankelt een belangrijk argument om geen vlees meer te eten. Er blijven nog genoeg redenen over – denk aan bepaalde gezondheidsclaims en het welzijn van dieren – maar het potentiële draagvlak wordt kleiner. De vegetarische lobby mag niet overgelaten worden aan de dierenactivisten. De radicalen onder hen zaaien graag tweedracht tussen vegetariërs en omnivoren. Bij een oorlog tussen ‘goeden’ en ‘slechten’ is echter niemand gebaat.
| 
'Een recente Britse studie naar de milieu-impact van vleesvervangers concludeerde dat ook het ene alternatief het andere niet is, en dat tofu en quorn bijvoorbeeld niet automatisch beter scoren dan bepaalde vleessoorten.'
Hieronder treft u een link naar het betreffende rapport. Mogelijk begrijpt u na het lezen hiervan waarom vegetariërs zo "bits" reageren.
http://assets.wwf.org.uk/.../how_low_can_we_go.pdf
Waarom niet van de basisproducten vertrekken : de sojaboon, de linzen, erwten,... gewoon granen. Waarom moet er een ingewikkeld (semi-) industrieel proces bij te pas komen? Antroposofen? Steiner? ...
Beste meneer Scheers,
ik eet vegetarisch, en ik wil helemaal geen oorlog tussen veggies en omnivoren!
Als vegetariër geloof ik niet dat iedereen ineens plantaardig zal gaan eten, we "moeten dus niet allemaal vegetarier worden," maar vleesmatiging kan zeker geen kwaad - de redenen daarvoor noemt u zelf al.
Het klopt dat ook plantaardige vleesvervangers energie vragen, maar toch telkens in mindere mate dan vleesburgers. Ingrediënten voor seitan en tofu (tarwe en sojabonen) kunnen tegenwoordig wel lokaal geteeld worden, en op milieuvriendelijke wijze.
Met technieken uit de permacultuur is bewezen dat kleinschaliger tuinieren met verschillende gewassen evenveel oogst kan opleveren als bij de intensieve landbouw (met pesticiden en monocultuur), maar dan zonder de nadelige effecten op het milieu waarvoor de intensieve landbouw zorgt.
Het is zeker niet mijn bedoeling als vegetariër om "tweedracht tussen vegetariërs en omnivoren te zaaien." Daar winnen we niets mee, zoals u zegt. Wel is het een feit dat vegetarisch eten nog steeds taboe blijft. De overheid promoot het nauwelijks, terwijl reclame-achtige filmpjes op de nationale tv regelmatig rundvlees aanprijzen.
Als vegetariër weet ik dat de wereld niet plotsklaps veggie kan worden. Het "verplantaardigen" van ons menu blijkt een proces van lange adem.
Daarom juich ik de biokippen die u noemt al toe als een stap in de juiste richting.
Het is een begin.
Met als nuance dat ook veel biokippen nog enorm veel lijden. (zie Foer)
Vredelievende groetjes
Karolien
Men moet inderdaad altijd opletten of iemand die een oplossing voor een probleem voorstelt niet nog andere doelen probeert na te streven met die oplossing. Als voor de ene CO2-uitstoot belangrijk is en voor de andere dierenleed, kan het zijn dat beide oplossingen voor 90% overeenkomen, maar men moet aandachtig blijven voor die 10 procent verschil. Als we dit niet doen, kunnen er interne conflicten ontstaan over het gezamenlijke deel, waardoor tegenstanders van één van of beide doelen ze veel eenvoudiger van tafel kunnen vegen.
Onlangs was er op de BBC-radio een interessante uitzending over het samenklitten van groeperingen rond het klimaatdebat, waarbij sommigen eigenlijk een veel ruimere (en soms radicalere) visie hadden op wat er allemaal moet veranderen in de wereld om er een betere plaats van te maken. [ http://www.bbc.co.uk/...m_with_hidden_agendas.html ]
Weet dus altijd goed wat je zelf wilt, en ga voor elke mogelijke oplossing na wat de voorstanders precies allemaal willen oplossen.
En beste Karolien, we moeten op een wetenschappelijk forum natuurlijk opletten als we generaliseren. "Veggies zijn vredelievend": ik eet ook (praktisch) geen vlees meer, maar u kent mij niet, dus wie weet hoe gewelddadig ik eigenlijk ben!
Beste Jan,
je hebt gelijk wat betreft die generalisatie.
Maar dat je gewelddadig bent, komt uiteraaaaaaaard doordat je (nog) vlees eet ;)
beste groetjes
Karolien