De voorbije weken konden klimaatsceptici en al diegenen die langzamerhand hun buik vol hebben van opwarming en klimaatverandering zich lekker verkneukelen. Eerst barstte, net voor de top in Kopenhagen, climategate los. De e-mailcorrespondentie tussen twee prominente klimaatwetenschappers werd gehackt en op het internet gegooid. Uit de vaak grove mails bleek dat een van hen, Phil Jones, mogelijke cruciale gegevens achterhield om de stelling van opwarming beter in de verf te zetten.

Toen de storm was gaan liggen – het vakblad Nature kwam na analyse van alle e-mails tot de conclusie dat de consensus rond klimaatverandering niet in gevaar komt – raakte bekend dat ook het klimaatpanel van de VN (het IPCC) met cijfers knoeide. De stelling in het recentste IPPC-rapport dat de gletsjers in de Himalaya tegen 2035 verdwenen zullen zijn, met grote gevolgen voor de waterhuishouding in Zuid-Azië, bleek onvoldoende wetenschappelijk onderbouwd. Daarbij kwam IPCC-voorzitter Rajendra Pachauri onder vuur. Hij bleek als adviseur van een Indiaas studiebureau goed garen te spinnen bij een lekkend dak van de wereld. Ook de uitspraken van het IPCC over het afsmelten van het ijs in de Andes, de Alpen en in Afrika zouden op onwetenschappelijke bronnen zijn gebaseerd. 

  Infraroodbeelden tonen het warmteverlies. Hier is vooral het schrijnwerk een probleem.

Deze smet op het klimaatblazoen mag geen reden zijn om de aandacht voor het milieu te laten verslappen. Ook al blijft de wetenschappelijke onzekerheid groot en zaaien specialisten enige verwarring met de boodschap dat we mogelijk een kleine ijstijd tegemoet gaan. Er is geen weg terug. In welke mate onze soort nu debet is aan de opwarming, we moeten blijven investeren in innovatieve technologie, in betere productieprocessen en efficiëntere gebruiksgoederen en installaties. 

Neem nu de bouwsector. Om de CO2-uitstoot drastisch terug te dringen is een andere manier van bouwen nodig. In Europa zijn gebouwen verantwoordelijk voor ongeveer veertig procent van het energieverbruik. Eenvoudige maatregelen zoals betere isolatie, het vermijden van koudebruggen (onderbrekingen in de constructie waarlangs koude naar binnen kan) en een gecontroleerde, mechanische ventilatie in een luchtdichte constructie leiden tot spectaculaire resultaten. Het neusje van de zalm is natuurlijk het passiefhuis – dat verbruikt tot acht keer minder dan een klassieke nieuwbouw – of nog beter, de nulenergiewoning, die evenveel energie produceert dan dat ze nodig heeft. Als u denkt dat dit vooral een zaak is voor nieuwe gebouwen, dan heeft u het mis. Huizen van vóór de oliecrisis van begin jaren zeventig zijn meestal niet geïsoleerd, maar een slimme renovatie kan veel goedmaken. Technisch gezien kan men zelfs van een kathedraal een passiefgebouw maken, zegt een bouwexpert verder in dit nummer. Het grootse probleem bij renovaties is het wegwerken van koudebruggen, stedenbouwkundig niet altijd haalbaar en vaak een dure ingreep. 

  Dertig tot veertig procent van de warmte in een niet-geïsoleerd huis verdwijnt door het dak. 

Een individuele bouwheer kan heel wat milieuwinst boeken, maar ook op het niveau van de stad denken architecten en planners na over milieuvriendelijke alternatieven. Nederlands architect Winy Maas pleit voor een ‘5 minutenstad’, waar zoveel mogelijk functies vlakbij zijn en je je voor vrijetijdsbesteding bijvoorbeeld niet ver hoeft te verplaatsen. In zijn ideale wereld mogen satellietsteden als Zoetermeer en Nieuwegein – in Vlaanderen bestaan dergelijke zorgvuldige geplande groeikernen niet – van de kaart verdwijnen om plaats te maken voor grote nationale parken. Maas denkt nóg verder, hij is de drijvende kracht achter een denktank van docenten en studenten die de steden van de toekomst uittekenen. Van de vaak wilde fantasieën van stripauteurs en futurologen pikken ze de ideeën die daarom nog niet concreet haalbaar, maar toch bruikbaar zijn. Het levert verrassende plannen op voor nieuwe of bestaande steden. 

  Zicht op de ecostad Gwanggyo, die tegen 2011 in de buurt van Seoel zou moeten verrijzen.

Maar worden die op papier spectaculaire ecosteden daadwerkelijk gebouwd? De met veel poeha aangekondigde CO2-neutrale stad Dongtan, in de buurt van Shanghai, ligt op apegapen. Tientallen andere ecoprojecten staan in China op stapel, maar vaak blijkt dat niemand erop zit te wachten. Kwatongen beweren dat westerse studiebureaus Azië als proeftuin gebruiken en daarbij vrolijk voorbijgaan aan de plaatstelijke realiteit. Hoe het ook zal vergaan: het is niet verboden om te dromen. En de toekomst is sowieso aan de vernieuwers.