Japan is zonder twijfel het 'land van aardbevingen'. En dat is niet toevallig. Japan ligt echt in een plaattektonische knoop. Niet minder dan vier tektonische platen laten van zich weten.

Dwars door het hoofdeiland Honshu loopt de diffuse continentale botsingszone tussen de Euraziatische en Noord-Amerikaanse platen. Zo ligt bijvoorbeeld Kyoto op de Euraziatische plaat – dus op dezelfde tektonische plaat als Europa – terwijl Tokyo dan weer op de Noord-Amerikaanse plaat ligt. Deze botsingszone is ongeveer noordzuid-georiënteerd en loopt verder naar het noorden doorheen het Siberische eiland Sakhalin, richting Arctische Zee. Terwijl in Siberië en Japan beide platen tegen elkaar duwen, drijven ze uit elkaar vanaf de Arctische oceaan, over de noordpool en zo verder de Atlantische oceaan in. Ten zuidoosten van Honshu, en de zuidelijke eilanden Shikoku en Kyushu duikt de oceanische lithosfeer van de Filippijnse plaat naar het noordoosten onder de Euraziatische plaat en vormt zich een subductiezone. Juist ten zuiden van Tokyo duikt ze dan ook nog gedeeltelijk onder de Noord-Amerikaanse plaat. En ten oosten van de eilandenarchipel duikt de oceanische lithosfeer van de Pacifische plaat naar het westen onder de Noord-Amerikaanse plaat van noordelijk Honshu en Hokkaido, maar ook onder de Filippijnse plaat. Hier vinden we de Japanse trog.

Het centrale deel van Honshu zit dan ook in een plaattektonische knoop. Het is dan ook niet verwonderlijk dat dit centrale deel van Japan – met de megastad Tokyo maar ook met het sterk verstedelijkte gebied rond Osaka-Kobe-Kyoto – een hoog seismisch risico loopt.

Op 17 januari wordt de 15^de verjaardag van de grote Hanshin-Awaji aardbeving herdacht. In het westen kennen we deze aardbeving eerder als de Kobe-aardbeving. Naar aanleiding van deze herdenking ben ik op bezoek in het 'land van aardbevingen'. In de volgende dagen kan je dan ook een relaas verwachten van dit bezoek.