Regelmatig duiken er in het journaal of in duidingprogramma's, zoals Koppen, Telefacts of Zembla, slachtoffers op van medische fouten. Gedupeerden vertellen altijd hetzelfde verhaal. Voor de behandeling krijgen ze niet al te veel uitleg, iets tijdens de behandeling loopt helemaal mis, vervolgens krijgen ze de arts amper nog te zien, de arts minimaliseert zijn "fout" en geeft, tijdens de zeldzame gesprekken die arts en slachtoffer met elkaar hebben, nooit toe iets verkeerd te hebben gedaan. Vaak voegt de arts er het clichézinnetje aan toe dat "ik opnieuw hetzelfde zou doen". Tot slot blijft er het slachtoffer, moegefrustreerd door een dove communicatie, door het gevoel niet au sérieus te zijn genomen en door het uitblijven van een schadeloosstelling, niets anders over dan een rechtszaak te beginnen of naar de media te stappen. Een rechtszaak die gemakkelijk tien jaar aansleept en die van de patiënt en de arts een chronisch verzuurd koppel maakt. De patiënt ervaart wat het is in een ellenlang durend juridisch kluwen met elkaar tegensprekende experts te zijn beland, de arts vindt wat hem overkomt niet eerlijk. "Dat ik, die zo altijd mijn best doe, dit nu moet ondergaan." Een, ondertussen beroemde, studie uit het Britse medische weekblad 'The Lancet' toonde aan dat medische fouten die tot een rechtzaak leiden amper verband houden met "de fout" maar in haast alle gevallen een gevolg zijn van het stuitende gebrek aan communicatie tussen arts en patiënt.

ONNODIGE DODEN
Artsen zijn bang om in een proces te worden betrokken. Hun reputatie, hun nachtrust, soms hun bankrekening als ze niet goed verzekerd zijn, riskeren averij op te lopen. Dat is jammer want het is helemaal geen lastig karwei voor artsen om processen te vermijden. Artsen die nauwgezet werken en bij een complicatie de patiënt inlichten, empathie tonen en bereikbaar blijven, riskeren zelden een juridische vervolging. Maar wel een probleem is dat een medische vergissing, fout, misser, blunder of blooper, hoe je het ook noemen wilt, pas als dusdanig wordt ervaren als er een proces van komt. Artsen onder elkaar vragen zelden naar mekaars complicaties maar wel of ze al met justitie zijn geconfronteerd. Medische complicaties komen nochtans elke dag voor. Een Nederlands onderzoek spreekt over dertigduizend medische fouten per jaar in hun land. Voor België is het niet anders, experts gewagen van 1500 tot 3500 onnodige sterftegevallen per jaar.

Medische vergissingen, en niet medische rechtszaken, zijn een belangrijk gezondheidsprobleem. Missers in voorschriften zijn verantwoordelijk voor 9% ziekenhuisopnames in het Verenigd Koninkrijk. Een Harvard studie berekende dat medische fouten ieder jaar aan 50- tot 100000 Amerikanen het leven kosten (daarmee zijn vergissingen dodelijker dan het verkeer, AIDS en borstkanker), een veelvoud aan letsels, 100 miljoen extra doktersvisites en een totale kost van 77 miljard dollar. Deze cijfers zijn, volgens experts, een onderschatting omdat enkel de patiënten die door medisch toedoen een letsel opliepen in rekening werden gebracht.

VEILIG ALS LUCHTVERKEER
Artsen en publiek koppelen medische fouten vaak aan incompetentie. Fouten echter ontstaan zelden ten gevolge van een gebrekkige medische kennis. Onderzoek wees uit dat de meeste fouten klaar zitten om te gebeuren: kastjes met medicijnen zijn vaak slordig samengesteld, medische dossiers zijn dikwijls onvolledig, de dokter vertrouwt te veel op zijn geheugen en maakt te vaak onleesbare voorschriften. Dokters kloppen teveel uren en onderkennen bij zichzelf dat ze moe zijn. Deskundigen tonen aan dat dé reden waarom er zoveel fouten worden begaan is omdat dokters geen veiligheidscultuur hebben. En, zolang er geen proces van komt lijkt het alsof er ook geen "misser" is geweest. Artsen moeten inzien dat ze geen onfeilbare wezens zijn en dat ze kunnen leren van elkaars vergissingen, maar dan moeten ze er eerst over praten natuurlijk. Medische fouten, net zoals ziekten, moeten op een wetenschappelijke manier worden onderzocht. De resultaten moeten de medische sector helpen om het beroep veiliger te maken.

Stilaan keert het getij. Ziekenhuisartsen gebruiken steeds meer zogenaamde “checklists” alvorens een patiënt te opereren. Er wordt onder meer aan de patiënt gevraagd zelf met een stift het te opereren lidmaat te markeren, dit om te vermijden dat het verkeerde been wordt geopereerd. Of de patiënt draagt een polsbandje met barcode gelinkt aan zijn/haar dossier, wat heel nuttig bij dementerende of in coma verkerende zieken. Uit een grootschalig internationaal onderzoek uit 2008 bij iets minder dan 8.000 zieken, bleek dat na het invoeren van een checklist het aantal zware operatiecomplicaties met één derde afnam en het sterftepercentage zelfs met 40 procent.

Medische tijdschriften publiceren intussen geregeld artikelen over veilig medisch handelen. Het is maar een begin. Ooit moet het artsenberoep even veilig worden als het luchtvaartverkeer. Nu lijkt het nog veel te veel op het wegverkeer en zijn vermijdbare slachtoffers.