Digitale camera's zijn gemeengoed geworden. Zeker in de eindejaarsperiode zal de verkoop weer pieken, net zoals dit de laatste jaren het geval was. Het gebruik van digitale opname- en afspeelapparatuur allerhande leidt tot een geheel nieuwe manier van omgaan met media. Het klassieke familie foto-album verdwijnt stilaan om plaats te maken voor een ongeordende collectie foto's op je harddisk, en van vele foto's vraagt men stilaan af of ze nog wel 'echt' zijn. Immers, de noemer 'digitaal' in digitale camera's betekent dat de foto's zelf in digitale vorm worden opgeslagen i.p.v. analoge vorm, wat op zijn beurt dan weer impliceert dat allerhande manipulaties met foto's mogelijk zijn, waardoor de echtheid in twijfel kan worden getrokken.

We zijn er ondertussen al gewoon aan geraakt dat foto's in tijdschriften of kranten hoogstwaarschijnlijk niet meer een snapshot (een enkel moment in de tijd) van de realiteit weergeven, maar wel een gemanipuleerde versie van die snapshot. Schoonheidsfoutjes worden bijgwerkt, de compositie wordt aangepast voor een meer dramatisch effect, of het kleurenpalet wordt bijgewerkt. Dat de kunst van het photoshoppen reeds ver is gevorderd, en meehelpt om een bepaald schoonheidsideaal in de verf te zetten, wordt door onderstaande video mooi geillustreerd: 

Bovenstaande manipulatie zijn nog volledig manueel, en daardoor misschien ten dele aanvaardbaar. Een stap verder kan men gaan door algoritmes op portret-foto's los te laten, die op automatische manier het portret mooier maken. Misschien binnenkort een beautification-knop in Photoshop?

Dat dit geen verre toekomst meer is, werd dit jaar aangetoond door een Israelisch onderzoeksteam. Ze publiceerden een wetenschappelijk paper "Data-Driven Enhancement of Facial Attractiveness" op de jaarlijkse ACM-SIGGRAPH conferentie, de hoogmis voor nieuwe computer-graphics applicaties. Gegeven een portret-foto, detecteert het voorgestelde algoritme een aantal kenmerken in het beeld (afstand van de ogen tot neus, aard van de mond en mondhoeken e.d.). In een tweede stap worden deze kenmerken vergeleken met een database van foto's, die eerder door een panel werden gequoteerd op schoonheid. Door de originele foto te vervormen in de richting van een reeds gequoteerde foto, kan men de schoonheidsscore verhogen.

Het technische proces wordt mooi uitgelegd in deze video. Als je enkel interesse hebt in de eindresultaten, kan je dadelijk naar de laatste minuut springen.

Uiteraard roept dit een heleboel vragen op. Technisch gezien zijn dergelijke algoritmes een huzarenstukje, maar deontologisch en ethisch gezien is er misschien meer aan de hand? Alhoewel ... Vooraleer de fotografie het gewenste medium werd om portretten te maken of om gebeurtenissen vast te leggen, bestond er de schilderkunst. Het vraagt niet veel inspanning om je in te beelden dat geschilderde portretten de persoon in kwestie eleganter afbeeldden dan hij of zij in werkelijkheid was. En de compositie in schilderijen die historische gebeurtenissen vastlegden zullen ook wel geen snapshot van de realiteit geweest zijn.

Maar foto's zijn voor vele mensen nog iets anders. We zijn immers gewend aan het idee dat een foto een exacte weergave van de realiteit geeft.Ik zou echter zeggen dat die gewoonte er gekomen is omdat we een foto niet op een geloofwaardige manier konden manipuleren, zoals dat wel kon met schilderijen. Het volstaat echter te kijken naar gemanipuleerde foto's uit bvb. het Sovjet-tijdperk om vast te stellen dat het wijzigen van foto's niet uitgevonden werd in het digitale tijdperk. Weliswaar waren deze manipulaties onbeholpen en makkelijk detecteerbaar, maar daarom zeker niet onschuldiger.

De opkomst van digitale media-technieken die binnen ieders bereik liggen zal onze kijk op beeldmateriaal drastisch beinvloeden. Deze tendenzen tegen gaan heeft weinig zin, maar het loont zeker de moeite om iedereen vertrouwd te maken met de mogelijkheden, zodat men beter op zijn hoede is.