Als docent in een letterendepartement krijg ik altijd van studenten te horen dat ze wel goed zijn in talen, en dus helemaal niet in wiskunde of wetenschap. Toen ik nog Engels gaf aan 'harde' wetenschappers had ik dan weer een doctoraatsstudente die zwaar dyslectisch was, maar aan wie niemand dat ooit had gezegd: ze was zo briljant in wetenschappen dat de taalleerkrachten haar met rust lieten.

In de middelbare scholen en dus in de rest van de maatschappij heerst de misvatting dat je maar in één van deze domeinen goed kan zijn. Mijn vader heeft het me gelukkig nog maar heel recent verteld, maar na mijn middelbare school kreeg hij als advies van het psycho-medisch centrum dat ik alles kon gaan studeren wat ik maar wilde, 'zolang het maar geen talen zijn'. Lernout junior koos voor Germaanse.

Het belachelijke idee dat jonge mensen blijkbaar moeten kiezen waar ze voor de rest van hun leven goed in zullen zijn, heeft rampzalige gevolgen. Ik hoop dat mijn collega’s in de wetenschappen het even jammer vinden dat zo weinig van hun studenten iets met taal hebben, als ik het vind dat mijn studenten zo weinig over wetenschap (willen) weten. Dit is dubbel zo erg omdat literatuur nu eenmaal over de wereld gaat en niet over taal. Dichters en romanschrijvers maken soms wel hun eigen werkelijkheid, maar veel vaker beschrijven ze de wereld waarin wij allemaal leven.

Wie ernstig aan literatuurwetenschap wil doen kan zich niet veroorloven om de wereld van de harde wetenschappen gewoon naast zich neer te leggen en dat is net zo voor filosofen en historici. We leven allemaal in dezelfde wereld waarvan de wetten en regelmatigheden door wetenschappers in kaart worden gebracht. Uiteindelijk is het zelfs de zachte menswetenschapper die nog het meest gebaat is bij de bevindingen van andere wetenschappers. Schrijvers laten zich niet inperken en nagenoeg elke tak van de wetenschap kan de achtergrond vormen voor een gedicht of een roman.

Archimedes tussen gebeden
Nu de harde wetenschappers zich vaak verschansen in steeds kleinere deelgebieden en minder en minder tijd hebben om over het hek te kijken wat er in andere gebieden gebeurt, is het een hele verademing dat er nog grote projecten bestaan waar harde en zachte wetenschappers samen prachtige resultaten bereiken. Een goed voorbeeld wordt beschreven in het recent vertaalde boek De Archimedes Codex van Reviel Netz en William Noel. Een museumcurator en een historicus van de wiskunde vertellen hier het ongelooflijk spannende verhaal van een gebedenboek dat tien jaar geleden in Christie’s werd verkocht en waarin zich nieuwe teksten van de Griekse wiskundige Archimedes bevonden.

Om beurten vertellen ze waar het boek vandaan komt, hoe een Grieks gebedenboek werd gemaakt met stukken perkament waar men eerst teksten van Archimedes van weggeschraapt had, wat er verder met het arme manuscript gebeurde. De curator vertelt hoe een hele batterij wetenschappers aan het werk ging om de verdwenen teksten opnieuw leesbaar te maken. De historicus legt uit wat het belang is van deze nieuwe teksten, niet alleen voor een beter begrip van de vroege wiskunde van de Grieken, maar van de geschiedenis van het gehele Westerse denken. Al dit materiaal werd niet alleen in een erg leesbaar boekje verzameld, maar is ook nog eens vrij gemakkelijk en overzichtelijk bij elkaar gebracht op www.archimedespalimpsest.org.

Tien jaar geleden wisten we amper dat deze teksten bestonden, vandaag moeten we de vroegste geschiedenis van de wiskunde helemaal herschrijven. Reviel Netz ontdekte de cruciale rol van de tekeningen in de concrete bewijzen van Archimedes, hoe deze Griekse wiskundige op een handige manier gebruik maakte van het begrip oneindig (waarvan we dachten dat het voor de Grieken niet bestond) en hij laat mooi zien hoe deze nieuwe vondsten passen in de totale geschiedenis van de wetenschap, die blijkbaar al veel langer begrepen had dat er merkwaardige verbanden bestaan tussen de wereld van vormen en getallen en de wereld waarin we leven.

Vrije tijd
Nog mooier in dit boek is het onderliggende verhaal van een ongekende wetenschappelijke samenwerking tussen historici, wiskundigen, specialisten van het Oud-Grieks, conservatiedeskundigen en techneuten. Al deze mensen investeerden enorm veel tijd en energie in boekje dat amper iets groter is dan de gemiddelde bijbel. Nog merkwaardiger is het dat al deze mensen dit werk dat deden in hun vrije tijd, enkel en alleen omdat dit project intrinsiek zo interessant was. Dit was vanaf het allereerste begin een privé-initiatief. De man die het boek kocht bij Christie en die er twee miljoen dollar voor vrij had, betaalde ook nog eens voor de verschillende projecten die het boek moesten bewaren en de inhoud ontsluiten. Vaak werkte men bij deelprojecten met competities tussen verschillende groepen en instellingen.

Wat de beheerders van onze universiteiten zich maar eens moeten afvragen of onze instellingen voor wetenschappelijk onderzoek een dergelijke taak zouden aankunnen, laat staan dat ze deze taak in amper tien jaar helemaal rond zouden krijgen. Ik mag het betwijfelen. Misschien moet Marc Coucke zijn geld niet langer in fietsen of in gsm-chips investeren maar in oude Griekse teksten.