Opeens word ik langs alle kanten gebombardeerd met meertaligheid. Mijn toekomstig kleinkind in Vancouver zal een Engelssprekende moeder en een Nederlandstalige vader hebben; de studenten van de Universiteit van Amsterdam sturen een petitie (Red de Talen!) omdat men bij hen de talenopleiding aan het afschaffen is en vandaag blijkt het ook nog eens Europese Talendag te zijn.

Vlamingen en Nederlanders zijn terecht trots op onze talenkennis. Als onze buren elkaar niet begrijpen, zullen wij wel in het Frans uitleggen wat de Duitsers willen zeggen, om dan snel in het Duits uit te leggen wat we juist met die Fransosen hebben zitten smoezen. Het is een vermoeiend bezigheid: ik heb eens een huurgeschil getolkt tussen een Duitse familie en een Italiaanse verhuurder die elk alleen hun eigen taal konden spreken om dan tussendoor aan mijn Vlaamse vrienden uit te leggen hoe de onderhandelingen opschoten: uiteindelijk ging het geschil om het huis dat wij gehuurd hadden.

Maar kennis is macht en uiteindelijk geeft talenkennis ook een enorm gevoel van macht. In Archidosso besefte ik maar al te goed: zonder mij rolden ze hier vechtend over de grond. Als ik niet het Duits voor “wat denkt die vette olijvenvreter wel” in het Italiaans vertaald had met “Kan u ons geen alternatief aanbieden?” Omdat ik ook de onderlinge spanningen tussen de twee Duitse families kon inschatten (meer dan twintig uur in de auto gezeten, veel verkeerd gereden) en de twijfels van de twee Italiaanse verhuurders (heb jij dan met dat Duitse verhuurbedrijf gesproken?), kwam er uiteindelijk toch een oplossing uit de bus.

Dergelijke situaties zijn voer voor romanschrijvers: een goede plot leeft van misverstanden (voor De Kampioenen werkt het al eeuwen). En welk misverstand is mooier dan dat mensen elkaar niet verstaan? In Nice Work, een grappige roman en televisiereeks over de Thatcher-periode, beschreef David Lodge een samenwerking tussen de universiteit en het bedrijfsleven waarbij een feministische literatuurprof gekoppeld wordt aan een rechtse ondernemer. Op een bepaald ogenblik is de prof aanwezig bij onderhandelingen met een Duitse firma en omdat zij de taal van de onderhandelaars spreekt, kan ze haar landgenoot uit een moeilijke situatie redden. De boodschap van deze roman, en van de Europese Talendag is duidelijk: zonder talen red je het niet, in het moderne Europa, en dat beseffen de taalscholen maar al te goed.




Als talenkennis macht is, dan is de Vlaming de baas van Europa. Maar dat kan ook verkeerd aflopen, want uiteindelijk gebruik je dan als twee- of drietalige een taal die je gesprekspartner heeft geleerd toen hij nog maar net kon lopen. Op de EU in Brussel en Straatsburg houden de tolken voorbeelden bij van Europolitici die wat al te enthousiast meenden dat ze de taal van Goethe of Molière of Shakespeare beheersen. Zo was er de Italiaanse voorzitter die een vrouwelijke afgevaardigde aan het woord liet, na haar eerst een paar keer te hebben genegeerd: “Madame, je vous donne la parole. Je vous ai déjà sautée deux fois.” Of de Nederlander die de aanhoudende kritiek op zijn slordige werk beu was en protesteerde: “But we worked hardly on this report!”

De toekomst in het steeds groter wordende Europa ligt in de handen van mensen die meer talen kennen en het is juist daarom zo belangrijk dat het uitstekende taalonderwijs dat we voorlopig nog in de Lage Landen hebben, bewaard blijft. Helaas is dat niet vanzelfsprekend: zowel op de middelbare scholen als aan de universiteiten staan de talen onder grote druk. En dan wonen wij nog in een cultuur waar films en televisie niet gedubd wordt, zodat iedereen tenminste weet hoe die andere talen klinken. Dat is in Italië, Spanje en Engeland heel anders, zoals je ook kan merken als je studenten uit die landen een andere taal hoort spreken.

Vlaamse studenten zijn zonder meer beter in andere talen dan hun collega’s uit de meeste andere landen, dat blijkt steeds weer als ze uit Erasmusprogramma’s in Duitsland, Engeland of Frankrijk terugkomen met achttienen en negentienen. De Erasmus-studenten die uit andere landen komen doen het vaak veel minder goed. Als departementsvoorzitter kreeg ik ooit twee Spaanse studenten op bezoek die kwamen klagen dat ze door de prof van een derdejaarscursus terug naar het eerste jaar waren gestuurd. Het duurde echter ettelijke minuten voor ze er in gebroken Engels in slaagden om uit te leggen wat nu eigenlijk het probleem was.

Talenkennis is een natuurlijke rijkdom in de Lage Landen en we kunnen ons eenvoudigweg niet veroorloven om die zomaar te laten schieten. We moeten in Vlaanderen en Nederland dus maar blijven investeren in onze taalopleidingen en die zeker niet beperken tot alleen Engels, hoewel die taal zonder meer de universele wereldtaal is. Zonder Engels tel je in geen enkel domein van onze cultuur nog echt mee. Dus nog minstens één andere taal, maar zeker Engels.