Wim Daems (1948-2009) 

Vandaag werd Wim Daems begraven. Hij overleed vorige zondag na een korte maar hevige ziekte. Eenenzestig is veel te jong om te gaan.

Wim was een van de pioniers van Eos-magazine. Begin jaren tachtig stapte hij van het zieltogende opinieblad Spectator over naar het gloednieuwe wetenschapsblad Eos, dat binnen dezelfde uitgeverij (Het Volk) het licht zag. Toen ik de Eos-ploeg een zevental jaar geleden als eindredacteur kwam versterken, was Wim er de ancien, de kritische wetenschapsjournalist die je niks wijs moest maken. Als enige vond hij zijn weg in het uitgebreide knipselarchief dat hij jarenlang ten behoeve van de redactie had opgebouwd. Het vormde de basis voor zijn uitgebreid gedocumenteerde, goed uitgebalanceerde en veelvuldige gecheckte populairwetenschappelijke artikelen. Geneeskunde, gezondheid, milieu en energie waren zijn specialiteiten.

De kwaliteiten van Wim als wetenschapsjournalist stonden buiten kijf, kreeg ruime erkenning. Tien jaar geleden ontving hij van SKEPP, de Studiekring Kritische Evaluatie van Pseudo-wetenschap en het Paranormale, de Zesde Vijs voor ‘zijn onpartijdige, kritische, objectieve en neutrale inzet om wetenschap bij het grote publiek te brengen’. De laatste jaren was Wim als freelancejournalist aan Eos verbonden. Hij had de kaartenbak intussen ingeruild voor het internet, maar de grondige aanpak, de wetenschappelijke precisie en de journalistieke gedrevenheid bleven onverminderd overeind. Kritisch, koppig en intelligent, wetenschapsjournalisten als Wim zijn deze dagen waarin alles snel en hapklaar gepresenteerd moet worden, helaas een zeldzaamheid geworden.

Velen zullen Wim Daems ook kennen als gevierd jeugdauteur. Tussen 1987 en 1994 publiceerde hij bij Davidsfonds/Infodok zeven romans, waarvan De Horizonjagers en Het Koopkind de bekendste zijn. Uit het laatste boek komt deze mooie passage, die op Wims bidprentje staat:

‘Ik heb nog nooit met iemand over mijn dromen gesproken. Maar ik heb die andere wereld gezien, nadat ik een nacht had liggen ijlen. Het leek alsof ik in een heel diepe put viel. Achteraf vertelden ze me dat ik heb gegild van angst, maar geleidelijk werd het vallen anders. Er was geen gevoel van snelheid meer, geen geluid, geen licht, net alsof ik roerloos in een eindeloze ruimte hing. Ik voelde ook mijn lichaam niet meer, ik was alleen nog een punt, en in dat punt was er niets, zelfs geen vluchtige gedachte. Het was het mooiste wat ik ooit heb meegemaakt, het was zo vredig...’

De lezers van Eos zullen Wims bijdragen missen, wij verliezen een gewaardeerde collega en een uitzonderlijk mens. Namens de redactie bied ik de familie van Wim en al wie hem dierbaar is ons oprecht medeleven aan.

Geschreven in Zuidpool | 0 Reacties | Vaste link | Afdrukken

Onze uitgeverij is onlangs verhuisd naar een nagelnieuw kantoorgebouw. Het jarenzeventigpand waarin we sinds enkele jaren een ruimte huurden, was compleet uitgeleefd en gaat tegen de vlakte. De eigenaar ervan, een Antwerps-Limburgs mediaconcern, liet een steenworp verder een mooie, monolithisch ogende blokkendoos neerpoten. Overal airconditioning, tapijt en toegangscontrole om op je werkplek te raken, de Eos-redactie heeft zijn stek in een functioneel en strak ontworpen 21ste-eeuws landschapskantoor. Laten we hopen dat dit casco het langer uithoudt dan de dertig à veertig jaar van het vorige pand – van een modern kantoorgebouw zou je toch een levensduur van enkele honderden jaren mogen verwachten.

Erg duurzaam, ecologisch of energiezuinig lijkt het hier op onze nieuwe plek niet en dat is jammer. Geen groendaken die voor extra isolatie zorgen, geen zonnepanelen of windmolens om hernieuwbare energie te oogsten, geen warmtepomp met lage temperatuurverwarming of natuurlijke ventilatie als alternatieve klimaatregeling. Het zijn technieken die intussen ruim beproefd zijn in passiefhuizen en die niet alleen in Scandinavië of Duitsland, maar ook in Nederland steeds meer hun weg vinden naar in nieuwe woningen, kantoren en overheidsgebouwen. En dan hebben we het niet eens over ideeën die nóg verder gaan, zoals cradle to cradle. Het is nu al bijna zeven jaar geleden dat architect William Mc Donough en chemicus Michael Braungart met hun boek het begrip duurzaamheid een nieuwe inhoud gaven. De stelling dat alle gebruikte materialen ofwel volledig gerecycled moeten kunnen worden, ofwel biologisch afbreekbaar moeten zijn, vindt in de praktijk weinig ingang. Het ideaal van een wereld zonder restafval is nog ver weg.

De sfeer net voor de VN-klimaatconferentie in Kopenhagen, die een opvolger voor het Kyoto-protocol moet opleveren, is er een van nu of nooit, de laatste kans om het overal aangekondigde rampenscenario – dezer dagen een populair thema onder regisseurs – af te wenden. Het streefdoel van Kopenhagen is om de mondiale uitstoot van broeikasgassen tegen 2020 te verminderen met 25 à 40 procent. Op de valreep raakte de Europese Unie het eens over een afname van 20 procent, met een optie voor 30 procent als de rest van de wereld meedoet. Deze premisse en de moeizame totstandkoming van het Europese akkoord voorspellen weinig goeds voor de ‘onderhandelingen van de eeuw’ in Kopenhagen. Bijna niemand verwacht een volledig uitgewerkt klimaatverdrag, eerder een raamakkoord dat verder ingevuld moet worden.
Lijken de internationale klimaatonderhandelingen zich op het eerste gezicht ver boven onze hoofden af te spelen, de remedies om de uitstoot terug te dringen sluipen steeds meer onze leefwereld binnen, of het nu gaat over het schielijk verdwijnen van de gloeilamp of het fiscaal voordeel voor een kleine, zuinige wagen. En onze portemonnee zal het in de toekomst nog sterker voelen. Europa overweegt de invoering van een CO2-belasting op het energieverbruik van gezinnen. De plannen zijn nog niet zo concreet als die in Frankrijk, waar vanaf januari een taxe carbone van kracht wordt, een belasting op olie, gas en steenkool. Die kan voor huishoudens variëren van 78 tot 344 euro per jaar. De kritiek als zou het om een ordinaire belastingverhoging gaan onder het mom van duurzaamheid, pareert de Franse regering door een aantal fiscale compensaties. Toch maar even afwachten.

Dat zijn we bij Eos alvast niet van plan. De laatste week van november proberen we de milieu-impact van onze redactie drastisch terug te schroeven. We grijpen niet terug naar pen en papier en we gaan ook niet eerst een uurtje fietsen om onze computer aan de praat te krijgen. Wel rekenen we op eenvoudige maatregelen en een rist technologische snufjes. De ‘low impact-redactie’ zal tijdens de actieweek verslag uitbrengen op de wetenschappelijke blogsite scilogs (.be en .nl) en op de Eos-website. Misschien brengen we onze huisbaas wel op enkele ideeën ...

Geschreven in Zuidpool | 0 Reacties | Vaste link | Afdrukken

Tijdens een recent bezoek aan de supermarkt trok de boodschap ‘antioxidante werking’ op een margarinevlootje mijn aandacht. Op de zijkant van de verpakking las ik dat het komt door de vitamine E waarvan dit merk royaal voorzien is, en verder dat voeding met antioxidanten bij een gezonde levensstijl past. Geen bijzondere vondst tussen de tientallen met allerlei omega’s en andere wondermoleculen verrijkte margarines, ware het niet dat Nature die week een studie had gepubliceerd die uitwees dat antioxidanten helemaal niet zo gezond zijn, eerder het tegendeel.

Ongetwijfeld kent u de theorie over antioxidanten, die sinds de jaren 1980 opgang maakte: ze neutraliseren vrije radicalen, die schade aan DNA kunnen aanrichten en zo aan de basis liggen van allerlei aandoeningen zoals kanker, hartziekten of diabetes. Antioxidanten zitten van nature vooral in fruit, groenten en noten, maar worden ook aan tal van voedingsmiddelen toegevoegd. De ster van antioxidanten is door een aantal kritische studies de voorbije jaren sterk aan het tanen. De voorlopig laatste slag kwam vanuit Harvard, waar onderzoekers vonden dat antioxidanten kanker in de hand kunnen werken. Weliswaar werden de experimenten uitgevoerd in het lab en is meer onderzoek nodig, maar de margarine liet ik die dag maar in het schap.

Met de gezondheidsclaims van voedingsmiddelen gaat het vaak zo. Nieuwe inzichten dringen traag door tot het grote publiek, dat zich al dan niet geholpen door de commercie hardnekkig blijft vastklampen aan vroegere denkbeelden. Zo heeft koffie sinds mensenheugenis een kwalijke reputatie. Een bakje troost kon je met zowat elke kwaal opzadelen. Door een aantal onderzoeken van de laatste jaren slinkt het lijstje schadelijke effecten, maar koffie raakt nauwelijks verlost van zijn negatief imago.

Een schoolvoorbeeld van mythevorming is spinazie. In de jaren 20 van vorige eeuw ontdekten Amerikaanse wetenschappers dat de bladgroente erg veel ijzer bevatte, zoveel zelfs dat je er sterker van werd. De intrede van tekenfilmfiguur Popeye in 1929, die zich met een blik spinazie uit de meest benarde situaties redt, maakte het plaatje compleet. Toen een aantal jaren later aan het licht kwam dat er cruciale rekenfouten in de studie stonden, en dat spinazie minder ijzer bevat dan pakweg sla of peterselie, was het te laat. De mythe van spinazie als natuurlijk krachtvoer leeft tot vandaag voort.

De laatste tijd verschenen er enkele nieuwe studies over de gezondheidseffecten van thee. Ook hier geldt dat een complex product zich niet in simpele slogans laat vatten. Of thee beschermt tegen kanker en hart- en vaatziekten is tot op heden niet duidelijk, andere gunstige effecten krijgen wel wetenschappelijke ondersteuning. Intussen is het wachten op de Europese regelgeving rond gezondheidsclaims van etenswaren en voedingssupplementen. De Europese Voedselautoriteit EFSA kreeg de voorbije maanden van de industrie duizenden claims binnen, die ze allemaal – weliswaar gebundeld – onderzoekt. Begin volgend jaar worden de resultaten verwacht. Er staat voor sommige producenten veel op het spel, want eerder dit jaar verwierp de EFSA al de claim dat probiotica (‘yoghurtdrankjes’) de immuniteit zouden verhogen.

Moeten we alle voedingssupplementen dan maar uit de rekken (en uit onze voeding) weren? De meeste zijn wellicht pure geldverspilling – een gevarieerde en evenwichtige voeding volstaat voor de meeste mensen. Maar soms zijn toevoegingen wél zinvol, en dan is het aan de overheid om de regels aan te passen. Zo gebruiken de Belgische bakkers sinds april jodiumhoudend zout in plaats van gewoon zout, want de gemiddelde Belg krijgt te weinig jodium binnen. In Nederland en België pleiten sommige specialisten al langer om hetzelfde te doen met foliumzuur, dat niet alleen heilzaam is voor zwangere vrouwen (minder baby’s met open rug of hazenlip), maar ook helpt tegen bloedarmoede of hart- en vaatziekten. In een veertigtal landen, waaronder de Verenigde Staten, is de toevoeging van extra foliumzuur aan brood en graanproducten al verplicht.

Geschreven in Zuidpool | 0 Reacties | Vaste link | Afdrukken

De Argentijnse poolbasis Esperanza.


De Belgische Prinses Elisabethbasis.

Geschreven in Zuidpool | 0 Reacties | Vaste link | Afdrukken

Geschreven in Zuidpool | 0 Reacties | Vaste link | Afdrukken

5.30 u. Expeditieleider Hannah Lawson wekt ons door de luidspreker. Zo moet het er vroeger in internaten aan toegegaan zijn. Niet voor moeder-overste Hannah, maar voor een bezoek aan Gent, komen we graag wat vroeger uit bed. Adrien de Gerlache beloonde zijn geldschieters door plaatsen naar ze te vernoemen. De stad Gent hield indertijd een collecte en zorgde zo mee voor het welslagen van de Belgica-expeditie. De provincies Brabant, Luik en Antwerpen zijn in dit deel van de wereld eveneens namen van eilanden, terwijl Vlaanderen een baai kreeg. Ook individuen of families werden vereeuwigd: de Solvay-bergen (op Brabant-eiland, foto), D’Ursel-punt, Schollaert-kanaal, Lemaire-kanaal en vele andere. De Gerlache-kenner Jozef Verlinden, die deze week in Eos ontdekkingsreiziger James Weddell als Oostendenaar ontmaskerde, tekende maar liefst 87 namen op die verwijzen naar geografische ontdekkingen in en rond de Gerlache-straat.

Terug naar Gent. Gand, zoals de officiële naam luidt, is niet veel anders dan de andere eilanden en wordt dan ook door weinigen bezocht. Tenzij de reizigers uit Vlaanderen komen natuurlijk. Terwijl iedereen mooi in de rij gaat staan voor een plaatsje in de zodiac, worden de nazaten van Ernest Solvay en Adrien de Gerlache – een vijftal zijn er aan boord – in een aparte zodiac geladen en krijgen een privétochtje door ‘hun’ straat. Wat betekent een naam? Maar het is er wel mooi.

In Wilhelmina-baai – de Nederlandse koningin liet een kruiser de Belgica door de Westerschelde begeleiden toen die uit Antwerpen vertrok, een teken van sympathie – stappen we in zodiacs om de bultrugwalvissen te naderen die we vanaf het dek van de Polar Star hebben gespot. Het plan lukt wonderwel. Marinebioloog en zodiacdriver Louise legt de motor stil en twee bultruggen (foto) cirkelen rond ons rubberen bootje, nu eens duikend (staart naar boven), dan weer adem happend (enorme bult boven water), steeds met briesend geluid. Bultrugwalvissen jagen meestal per twee naar voedsel. Ze draaien rondjes onder water tot er een kolkbeweging ontstaat. Terwijl de vissen en ander lekkers naar boven cirkelen, nemen ze grote happen. Even verder stoten we op twee slapende bultruggen. Nu ja, slapen. Louise legt uit dat de zoogdieren tijdens hun slaap maar een helft van hun hersenen uitschakelen. De andere helft hebben ze nodig om op gezette tijden naar boven te komen om te ademen. Tijdens hun slaap hebben ze weinig lucht in de longen. Ze liggen gewoon als grote blokken in het water, af en toe even boven de waterspiegel blazend.

In dezelfde Wilhelmina-baai zit een jonge keizerspinguïn eenzaam op een ijsschots. Normaal leven deze grote, kleurrijke pinguïns verder op het Antarctische vasteland, maar deze is duidelijk verdwaald. Na de middag zetten we eindelijk voet op het Antarctische vasteland, op de kleine Argentijnse basis Almirante Brown, gelegen aan Paradise Bay. Een korte zodiactrip door de baai brengt ons nog dicht bij zeeluipaarden (foto), krabbeneters en keizeraalscholvers. De dag loopt ten einde, er gaat echt Antarctisch ijs in mijn cocktail en de barbecue op het achterdek bereikt langzaam de juiste temperatuur. Morgen staat nog een bezoek aan Port Lockroy op het programma en dan gaat het weer richting Drake Passage, de zeer woelige zeestraat tussen Antarctica en Vuurland. Als het Drake Lake wordt, krijgt u morgen een laatste verslag, bij Drake Shake zal het voor een andere keer zijn.

Foto's: Yan Verschueren

Geschreven in Zuidpool | 0 Reacties | Vaste link | Afdrukken

Geschreven in Zuidpool | 0 Reacties | Vaste link | Afdrukken

Geschreven in Zuidpool | 0 Reacties | Vaste link | Afdrukken

Weddell. Over de man James Weddell, geboren maar niet getogen in de koningin der badsteden, wil ik het hier niet hebben. Wel over de naar hem genoemde Weddellzee, die deze Antarctische zomer uitzonderlijk goed bevaarbaar is. Het pakijs bleef voor een keer honderden kilometers verder zuidwaarts liggen. Ideaal moment dus om enkele eilanden voor de oostkust van het Antarctische schiereiland te bezoeken.

Dit gebied werd in het begin van de vorige eeuw voor het eerst geëxploreerd door de Zweedse geoloog Otto Nordenskjöld. Zijn expeditie zou legendarisch worden. Op het einde van de Antarctische zomer van 1902 wachtte Nordenskjöld, die met vijf expeditieleden (zoals voorzien) al een winter op Snowhill-eiland had doorgebracht, op het schip dat hen zou terugbrengen. Dat schip, de Antarctic met de Noor Larsen als kapitein, raakte echter niet door de passage van de Bransfield-straat naar de Weddelzee (wat nu naar het schip de Antarctic Sound wordt genoemd). Hij zette er drie Zweedse bemanningsleden af, met de opdracht Nordenskjöld op te zoeken en op de hoogte te brengen van de verwikkelingen. De drie slaagden daar niet in en waren verplicht om te overwinteren op de plek die nu Hope Bay wordt genoemd. De Antarctica zette koers naar de Weddellzee via Joinville-eiland, maar werd door het pakijs verpletterd. Larsen en zijn negentien bemanningsleden legden over het ijs een afstand van 40 kilometer af naar het eerste eiland, Paulet-eiland waar ze in een zelf gebouwde hut overwinterden. In de winter van 1902 zaten dus drie Zweedse teams vast op amper enkele honderden kilometers van elkaar: Nordenskjöld en vijf anderen op Snowhill-eiland, drie Zweden in Hope Bay en de ploeg van Larsen op Paulet-eiland. Toen het zomer werd, kwam alles goed. De drie uit Hope Bay en Nordenskjöld ontmoetten elkaar als bij wonder, en ook Larsen en zijn team werden gered. Van zoveel geluk en toeval dat alleen echte helden is toebedeeld, zou een mens lyrisch worden, maar een bezoek aan de getuigen van hun wedervaren plaatsen het hele verhaal in het juiste perspectief. Het was hard.

Dinsdagochtend zetten we voet aan wal in Paulet-eiland (foto). Het is een mooie, maar zeker geen idyllische plaats. Stel je er niet te veel van voor. Van de stenen hut van Larsen, zowat zes bij zes meter, blijven vandaag enkel de onderste lagen over, maar veel fantasie heeft men niet nodig om de barre omstandigheden van een lang verblijf in de poolnacht voor te stellen. Paulet-eiland heeft een meertje, een ‘strand’ en vooral veel pinguïns en robben. Die waren de voornaamste voedselbron van de twintig verstekelingen, maar hun vet werd ook gebruikt om de hut te verwarmen en te verlichten. Het moet een kleine hel geweest zijn, alleen al om de stank van de pinguïns te trotseren, want het moet gezegd: ze verspreiden een penetrante geur.

Later op de dag landden we op Snowhill-eiland, na een vijf uur durende slalomtocht van de Polar Star tussen de ijsbergen en -schotsen. Een snijdende wind, sneeuwvlagen en ijskoude temperaturen deden vergeten dat het hier eigenlijk zomer is. Men kan op Snowhill-eiland de hut van Nordenskjöld bezoeken. Ze werd nauwgezet gerestaureerd, en geeft een goed beeld van hoe het expeditieteam daar leefde. Voor de eerste winter hadden de Zweden (en één Argentijn; zijn aanwezigheid zou van goudwaarde blijken, want een Argentijnse expeditie bracht uiteindelijk de redding) genoeg proviand en brandstof gezorgd, maar de tweede, onvoorziene winter was het improviseren geblazen. Ook deze ploeg diende massaal pinguïns en robben te doden om te overleven. Morgen zullen we Esperanza bezoeken, het vroegere Hope Bay waar het derde team overwinterde en dat nu een Argentijnse basis herbergt.

Tot slot nog dit: het onwaarschijnlijke verhaal van Nordenskjöld en zijn team stelt al te vaak zijn baanbrekend wetenschappelijk werk inzake botanica, geologie, glaciologie en hydrografie in de schaduw.

Foto's: Yan Verschueren

Geschreven in Zuidpool | 0 Reacties | Vaste link | Afdrukken

Land. Rond 16.00 uur zien we in de verte land, meer bepaald King George Island (Zuid-Shetland-eilanden, foto), dat acht onderzoeksstations telt. Het ligt niet alleen het dichtst bij de ‘bewoonde’ wereld, maar is ook grotendeels ijsvrij, waardoor de stations het hele jaar door bemand kunnen worden. De immer woelige Drake Passage ligt achter de rug, en vandaag staat een eerste ‘landing’ op het programma. Hoe gaat dat in zijn werk? Je neemt met een tiental mensen plaats in een rubberen zodiac-boot, die je naar een geschikte aanlegplek voert. Er zijn uiteraard geen steigers of pontons, waardoor elke landing nat is, met de (gelaarsde) voeten in het water dus. De eerste stopplaats is Pinguïn-eiland, een klein vulkanisch eiland, waarvan het strand bezaaid is met oude walvisbeenderen en recentere karkassen van pinguïns en robben. Er zijn ook levende exemplaren te bewonderen, kinbandpinguïns, broedende zeestormvogels, zeeolifanten en pelsrobben. Deze laatste dieren kunnen vrij agressief zijn, en versperren onze weg naar de top van de vulkaan (Deacon Peak). Door de vulkanische activiteit is dit eiland, net als vele Zuid-Shetland-eilanden ijsvrij. Hier vind je de grootste biodiversiteit van het Antarctische schiereiland.

Bijna was het lot van de pelsrob bezegeld. Toen Antarctische zeevaarders in de 18de eeuw gewag maakten van grote hoeveelheden pelsrobben, kwam een ware pelsrobbenjacht op gang. Tussen 1780 en 1892 deden meer dan duizend schepen het Antarctisch schiereiland aan en het bericht van de Engelse koopman William Smith dat hij in de Zuid-Shetland-eilanden ‘fur seals stored in bulk’ aantrof, zette een ware genocide in gang. De methodes van de pelsrobbenjagers waren rudimentair: elk exemplaar (jong, oud, wijfje, mannetje) dat op je weg komt doodknuppelen of neerschieten en van zijn pels ontdoen. Die pels – in het westen goed voor 7 à 8 dollar het stuk – werd gezouten, gedroogd en aan boord gebracht. Vele dieren bleven halflevend achter op het met bloed besmeurde ijs. Tegen 1822 waren de pelsrobben zo goed als uitgeroeid. Vandaag doet de diersoort het met ongeveer 2 miljoen exemplaren weer goed in Antarctica, zozeer zelfs dat ze op sommige plaatsen de biodiversiteit in gevaar brengen. De kans dat men de jacht op pelsrobben weer zal openen, is echter klein.

Vannacht varen we Straat van Bransfield door, richting de Antarctic Sound. Dat is de doorsteek naar de Weddell-zee. Als alles goed gaat, treden we daar in de sporen van de Zweedse expeditie van geoloog Otto Nordenskjöld.



Foto's: Yan Verschueren

Geschreven in Zuidpool | 0 Reacties | Vaste link | Afdrukken

Geschreven in Zuidpool | 0 Reacties | Vaste link | Afdrukken

Ushuaia. De meest zuidelijk gelegen stad ter wereld - zo'n 60.000 inwoners - noemt zich graag Fin del Mundo. En wat voor andere plekken een scheldnaam (het einde van de wereld, een 'gat') zou zijn, draagt Ushuaia als een eretitel.

In het Scandinavisch aandoend stadje, met zijn vele kleurrijke barakhuizen, lijkt de wereld inderdaad op te houden. Ushuaia is voor Argentinië een belangrijke militaire basis - het is altijd goed om in de buurt van Antarctica sterk aanwezig te zijn, het land heeft er wat claims lopen. De Falklands liggen hier niet zo ver vandaan, om maar iets te zeggen. Maar Ushuaia leeft vooral van het toerisme en de haven. Zowat 90 procent van de cruises naar Antarctica vertrekt van hieruit. Ook wij zullen hier weldra aan boord gaan van een ijsbreker die ons samen met een honderdtal Belgen in het spoor van de Belgica naar het Antarctische schiereiland zal brengen.

De naam is gevallen. Ushuaia heeft een band met België. Ushuaia was nog maar enkele jaren gesticht toen het expeditieschip van Adrien de Gerlache hier passeerde. Het verhaal van de Belgica is bekend. De Gerlache, een jonge zeemachtofficier, neemt de internationale oproep om het Antarctische schiereiland wetenschappelijk te exploreren ernstig, en begint vanaf 1894 met wisselend succes te lobbyen voor zijn missie. Na jaren voorbereiding kon hij eindelijk met een mooi team van wetenschappers - allen jonge mannen, van wie sommigen later nog beroemd (Amundsen) en/of berucht (Frederick Cook) zouden worden - naar het witte continent vertrekken. De Belgica was vrij laat op het seizoen vertrokken (14 december 1897), waardoor de expeditie niet zonder risico was. De Belgica liep inderdaad vast, en het team van de Gerlache was het eerste in zijn soort dat in Antarctica overwinterde. De jonge wetenschappers deden er heel wat expertise op, en de Gerlache oogstte roem en eer. Sinds vorig jaar prijkt een borstbeeld van de Gerlache op de promenade van Ushuaia (foto: omringd door zijn familie). Het stond er lange tijd wat eenzaam, maar kreeg intussen gezelschap van drie Argentijnse collega-Antarcticavaarders.

Enkele dagen geleden werd de tweehonderdste geboortedag van Charles Darwin gevierd. Ook met deze afgelegen regio heeft de man een band. Ushuaia ligt aan het Beagle-kanaal en het was het beroemde schip van Darwin dat dit kanaal - een doorsteek tussen de Stille en de Atlantische Oceaan - als eerste doorvoer. In 1830 was de Engelse kapitein Fitz Roy er met de Beagle geweest, toen nog zonder Darwin. Hij 'ontvoerde' vier jonge mannen van de Yamana-stam uit Patagonië (of Vuurland) en nam hen mee naar Engeland, om ze de Engelse taal en de cultuur te leren. Zo konden ze voor hem tolken en contacten leggen met de inheemse bevolking bij zijn terugkeer enkele jaren later. In 1833 waren niet alleen de drie Yamanas - eentje had zijn verblijf in Engeland niet overleefd -, maar ook Charles Darwin aan boord. Hij liet zich nogal laatdunkend uit over de Yamanas, die hij als 'infrahuman beings' zou hebben bestempeld.


Trossen los. De Polar Star stoomt richting Drake Passage.

Foto's: Yan Verschueren

Geschreven in Zuidpool | 0 Reacties | Vaste link | Afdrukken