Geschreven in In het vizier | 0 Reacties | Vaste link | Afdrukken

Eind vorig jaar noemde het vakblad Science het onderzoek van Jeroen Raes (VIB, Vrije Universiteit Brussel) 'doorbraak van het jaar'. Raes en collega's vonden dat je mensen kunt indelen volgens drie types darmflora. De drie bacteriële gemeenschappen zijn genoemd naar het dominante geslacht: Bacteroïdes, Prevotella en Ruminococcus. Elke ‘gemeenschap’ heeft zijn eigen specialiteit en beïnvloedt je gezondheid. 'We hebben mogelijk een nieuwe biologische vingerafdruk gevonden, vergelijkbaar met de bloedgroep', klonk het. De bacterietypes zijn namelijk ook onafhankelijk van geslacht, ras of leeftijd.

Darmbacteriën kun je niet kweken in het lab omdat ze alleen overleven in onze ingewanden. Daarom bestuderen Raes en co het DNA van alle bacteriën samen. Metagenomics noemen ze dat. Krachtige computers analyseren dan die bergen genetische data. En dan kunnen wetenschappers correlaties vinden tussen de genen van micro-organismen en ziekten, zoals obesitas. Zo vonden de onderzoekers een verband tussen de Body Mass Index (BMI) en de bacteriestammen in de darm. Hoe efficiënter de bacteriën energie kunnen onttrekken aan het voedsel, hoe groter de kans dat de persoon een hoge BMI heeft (en dus te kampen heeft met zwaarlijvigheid). De genetische code van de dominante groep bacteriën is dan een 'merker' voor zwaarlijvigheid. Ook de productie van vitamines is bij de drie bacterietypes anders, wat onze gezondheid kan beïnvloeden.

Het 'microbioom' begrijpen - de honderd biljoen bacteriën in ons lichaam, hun genetische opmaak en interactie met de omgeving - wordt 'het grootste project aller tijden in life sciences' genoemd. Onze darmflora zijn zo in trek dat de Amerikaanse National Institutes of Health (NIH) en de Europese Commissie er miljoenen aan onderzoeksfondsen in pompen. Vorige week werden in Parijs de resultaten van verschillende studies voorgesteld, lees ik op de drukbezochte blog van Ed Yong, een gereputeerde Britse wetenschapsjournalist. Young ziet het onderzoeksveld groeien, maar heeft een déjà-vu-gevoel: is hier een tweede Human Genome Project in de maak, dat na de torenhoge verwachtingen en grote beloftes begin deze eeuw nog geen grote omwentelingen in de geneeskunde heeft gebracht? Zal het Human Microbiome Project, waarover nu met dezelfde superlatieven wordt gesproken, de hype kunnen overleven?


Volg Ed Yong:

Blog: Not Exactly Rocket Science
Twitter: @edyong209
Facebook: Not Exactly Rocket Science

Geschreven in In het vizier | 2 Reacties | Vaste link | Afdrukken

We lezen steeds diagonaler en steeds meer verticaal: mailboxen, rss-readers, feeds, tweets en teasers. Er kan u dus heel wat interessant leesvoer zijn ontglipt dit jaar. Bijvoorbeeld van onze wetenschappers en experts op het Eos-blogportaal Scilogs.be, die in 2011 weer heel wat middagpauzes en avonden achter hun laptop hebben doorgebracht. Ik zet de 11 meest gelezen Scilogs-blogposts van dit jaar nog even in de kijker, verticaal, waarvoor mijn excuses:

1. Pesten en erger, Leen Lampo, hoofdredacteur Psyche&Brein, op haar blog Hoofdzaken
   
   
2. Gsm-straling en gezondheid, Eos-hoofdredacteur Raf Scheers op zijn blog IJsbreker
   
   
3. De gezichtsillusie van De Wever, Di Rupo en Wilders, neuropsycholoog Hans Op de Beeck in Neurolog
   
   
4. Lachen om een zomerjurk, gedragsbioloog Mark Nelissen in De bril van Darwin
   
   
5. Gauss! Hoe Russen protesteren tegen verkiezingsfraude, wiskundige Dirk Huylebrouck als gastblogger
   
   
6. Australopithecus sediba: vondst werpt nieuw licht op menselijke evolutie, bioloog Evie Vereecke in haar BAPE-blog
   
   
7. Pi-dag: Wat u door 'n goede ezelsbrug te kennen immer met gemak onthoudt, wiskundigen Rudi Penne en Paul Levrie in Wiskunde is sexy
   
   
8. Ademen onder water, biologen Peter Roels en Bert De Groef op hun duoblog Gebiologeerd
   
   
9. Over voorschokken en naschokken, geoloog Manuel Sintubin op zijn blog Planeet Aarde
   
   
10. Basta!, genderonderzoeker Kris Hardies in Gender is nog sex(y)
    
    
11. LHC en het higgs-deeltje, deeltjesfysici Nick Van Remortel en Pierre Van Mechelen op Oerknallers / Higgsbosonen, de natuur als pokerdeler, mathematisch fysicus Marcel Vonk op Unreasonably Effective

Geschreven in In het vizier | 0 Reacties | Vaste link | Afdrukken

Eind november streek het Amerikaanse Scienceblogs, een portaalsite voor blogs over wetenschap, neer in Duitsland. Een Blitzkrieg, als ik de waarschuwende mailtjes van onze collega’s van het wetenschapsmagazine Spektrum mag geloven.

Scienceblogs is ook niet zomaar een webportaaltje. In de Verenigde Staten heeft het al meer dan 70 wetenschapsblogs onder zijn dak, samen goed voor ruim 1,7 miljoen bezoekers per maand. Ik besprak in deze rubriek al enkele toppers, zoals Pharyngula en PandasThumb. Scienceblogs.de bevat intussen dertien bloggers. Spektrum zette onmiddellijk de tegenaanval in met scilogs.de, een blogportaal in vier thema’s (Chronologs, Wissenslogs, Brainlogs en Kosmologs), waar intussen meer dan veertig wetenschappers en wetenschapsjournalisten hun stukjes posten. Welke van de twee de beste blogs bevat? Moeilijk te zeggen. Zo’n blogportaal groeit stil en traag als een rif. En een rif moet je zijn tijd gunnen.

De Duitse journalistenbond, zo lees ik op de blog van wetenschapsjournalist Marcus Anhäuser, wil basisregels opstellen voor online media en journalistieke weblogs. Dezelfde spelregels die voor de papieren media en radio- en tv-journalisten gelden. Een roep om kwaliteit, betrouwbare berichtgeving, waarachtige informatie. Want, zo redeneert de bond, op het net hangt alles af van de kritische zin van de ‘user’. En daar zou het vaak aan ontbreken.

Maar zullen journalistenbloggers die regels zomaar willen aanvaarden? Ze gaan veelal prat op hun vrijheid, zien zichzelf als waakhonden voor de andere media, vinden bloggen zelfs een vorm van gezonde anarchie. Evengoed zou de blogcommunity de ‘oude media’ een codex kunnen voorleggen. In een interview spaart blogger en economiejournalist Thomas Knüwer zijn papieren collega’s alvast niet: ‘Commentaarstukken zijn gewoon slaapverwekkend. Er is geen moed nodig om ongebruikelijke woordcreaties te verzinnen. Schrijf zoals je spreekt! Dat hebben journalisten afgeleerd.’ Ze schrijven volgens Knüwer ook met de rem op, zijn bang voor het woord ‘ik’. Maar bij een krant of tijdschrift kijkt de broodheer natuurlijk mee, terwijl een blogger zijn eigen uitgever is. Bloggers en journalisten staan vaak met getrokken messen tegenover elkaar, terwijl ze in feite mekaars perfecte aanvulling zijn. Dat hebben veel kranten en tijdschriften intussen begrepen. De nieuwssites die geen blogs hebben, worden schaarser. Het nieuwe blogportaal van Spektrum bewijst zelfs dat bloggers gegeerd goed zijn voor de klassieke media.

Blogportalen zijn zonder twijfel een goede zaak om wetenschap en technologie in zijn ontelbare facetten te coveren. Nu alleen nog in het Nederlands.

www.scilogs.de
www.scienceblogs.de

Geschreven in In het vizier | 1 Reacties | Vaste link | Afdrukken

Dat kinderen dezer dagen de kerstman aan de hemel zien voorbijglijden, begrijpen we best, maar dat astronomen hetzelfde beweren? Een tijdje terug kwam het persbericht van ESA langs met de titel ‘An X-Ray Santa Claus in Orion’. In de afbeelding van de Orionnevel, die ik hier heb bijgeplaatst, zou de kerstman te zien zijn. Herkent u in de blauwe vlek zijn hoofd en muts? Hoe lang ik er ook naar blijf staren, ik zie het niet.

Het menselijke oog is altijd op zoek naar patronen en vertrouwde figuren. En ook astronomen is niks menselijks vreemd: google eens ‘North America Nebula’, een nevel die de contouren van Noord-Amerika en van een pelikaan zou bevatten. Of voer ‘Antennae Galaxy’ in: alsof ze daar in de ruimte een knallend feestje aan het geven zijn. Vorig jaar waarde volgens de astronomen van de Gemini South Telescope zelfs een spookachtig gezicht rond in onze eigen Melkweg. En misschien herinnert u zich het onlangs ontmaskerde ‘Marsgezicht’ nog, een rotsformatie in de vorm van een mensengezicht, die sinds haar ontdekking in 1976 al eens als een teken van Marsbewoners werd gezien?

Wat binnenkort zonder wetenschappelijke twijfel aan de hemel zal voorbijglijden, is het spacelab Columbus. Dat is het eerste permanente laboratorium in de ruimte, vastgeklikt aan het ISS. Ik wou de lancering van spaceshuttle Atlantis volgen op de Launch Blog van NASA. Maar het tekstveld bleef leeg. Geen countdown. Door een defecte sensor in de brandstoftank is de lift-off uitgesteld tot januari. Als we heel eerlijk zijn hopen we dat astronaut Léopold Eyharts tijdens de koude winterdagen nog een lastminutegriepje oploopt, zodat onze Frank De Winne, die op de reservelijst staat, een zitje krijgt. Maar sowieso is de kans reëel dat De Winne later nog naar het ISS vliegt om er onderzoek te doen.

Het laatste nieuws van het lanceerplatform of randverhalen over kerstmannen in verre sterrenconstellaties, het is allemaal te volgen op blogs. Na de amateurs en de wetenschappers zijn ook de wetenschapsjournalisten aan het bloggen geslagen. If you can’t beat them, join them, lijken die laatsten te denken.

www.newscientist.com/blog/space

Geschreven in In het vizier | 0 Reacties | Vaste link | Afdrukken

Al Gore en het International Panel on Climate Change mogen op 10 december de Nobelprijs voor de Vrede in ontvangst nemen. Ze kregen van het Zweedse Nobelcomité lof voor de verspreiding van kennis over de opwarming van de aarde en het leggen van een fundament voor maatregelen. Wat Gore in zijn met een oscar bekroonde film An Inconvenient Truth vertelde, was niet bepaald nieuw – lees er de Eossen van de jaren negentig gerust op na – maar wel de manier waaróp. Zijn onheilspellende boodschap, geruggensteund door wetenschappelijk werk van het IPCC, zette en zet velen in beweging: burgers organiseren klimaatwijken, 19 miljoen mensen keken naar de Live Earthconcerten, groene wetten worden gestemd, bedrijven profileren zich als klimaatvriendelijk, banken bieden klimaathypotheken aan ...

 Maar is de klimaatverandering nu een voldongen feit? Is het debat geluwd, zijn de criticasters monddood? Nope. De Britse Hoge Raad wees – zonder Gores centrale boodschap te bekritiseren – op negen fouten in de klimaatfilm. En in de blogosfeer laten sceptici onaflatend van zich horen. De luidste onder hen is de wetenschapper-op-rust Steve McIntyre van de populaire blog ClimateAudit. Bijna dagelijks post hij ingewikkelde tabellen van klimaatstudies, die hij narekent en ter discussie probeert te stellen. McIntyre is een prominent criticus van de hockeystickgrafiek van paleoklimatoloog Michael Mann. Je weet wel, de grafiek die zegt dat de temperatuur van de voorbije duizend jaar exponentieel gestegen is tijdens de 20ste eeuw en zeker tijdens de voorbije decennia. Samen met econoom Ross McKitrick lichtte McIntyre de data en berekeningen achter de grafiek door en deed de hockeystick af als een statistisch artefact. Michael Mann blogt trouwens mee op die andere grote klimaatblog RealClimate.org, waar McIntyre een verbeten strijd mee voert.

ClimateAudit richt zijn pijlen op de metingen van weerstations. Door zijn narekenwerk zag het NASA Goddard Institute for Space Studies (GISS) zich deze zomer genoodzaakt een rekenfout toe te geven. De gemiddelde luchttemperatuur in Amerika in de periode 2000-2006 was 0,15 graden Celsius kouder dan GISS had geponeerd. Het heetste jaar sinds de eerste metingen zou na de herberekening niet 1998, maar 1934 zijn. Big deal, zeggen anderen dan weer, de heetste jaren over de hele wereld waren hoe dan ook 2005, 1998, 2002, 2003 en 2006. Woord, wederwoord ad infinitum.

ClimateAudit, luis in de pels van klimaatwetenschappers, won de Weblog Awards 2007 – de grootste verkiezing in de blogosfeer – in de categorie wetenschap. In de strijd om de perceptie van de massa blijft hij tegenover Gore echter klein duimpje.

www.climateaudit.org

Geschreven in In het vizier | 0 Reacties | Vaste link | Afdrukken

Viroloog Art Y Poon staat er wat slordig bij, maar praat met overtuiging over het onderzoek dat zijn team voerde naar hoe HIV-1 en hepatitis C zich aan de mens aanpassen. Dat weinig gepolijste optreden typeert de video’s op SciVee, de website die de YouTube voor wetenschappelijk onderzoek wil worden. SciVee is geen videoblog, maar een web 2.0-toepassing, zoals Wikipedia, Flickr of MySpace. SciVee heeft in dat opzicht al een voorganger: MyJoVE.com (The Journal of Visualized Experiments).

Hoe gaat de videowebsite in zijn werk? Iedere wetenschapper kan zijn wetenschappelijke paper uploaden die hij laat vergezellen van een video waarin hij de inhoud kort uitlegt. Dat laatste kun je eenvoudig met een webcam en een videobewerkingsprogrammaatje. Terwijl de wetenschapper spreekt, lichten de passages in de paper simultaan op. De items op SciVee houden het midden tussen een abstract (een korte samenvatting van een paper) en de paper zelf. Het bespaart de lezer-kijker zeker tijd en de uitleg door de wetenschapper maakt het bevattelijker. ‘Het is een kans om met je allereerste paper een internationaal publiek te bereiken’, zegt Philip Bourne, initiatiefnemer en hoofdredacteur van PloS Computational Biology. Hij steekt het niet onder stoelen of banken: op lange termijn moet SciVee een discussieplatform worden met gereputeerde wetenschappers.

Maar de site wil ook surfers zonder ph.d. aantrekken. In een aparte afdeling laten de makers algemenere en gemakkelijkere video’s over wetenschap toe. Een paper hoeft niet. ‘Hoe werken stamcellen?’, ‘Wat is het Doppler-effect?’, interessante basisvragen krijgen er een beeldig antwoord. Eén video zegt soms meer dan honderdduizend woorden. Bekijk bijvoorbeeld de episodes van Dr. Carlson’s Science Theater. Dat er ook saaie en gespecialiseerde bijdragen van wetenschappers tussen zitten en dat de videootjes vaak van bedrijven of instituten komen (met een uitvoerige beschrijving van hun nobele missie), is een nadeel van open-accessmedia. De kijker moet zelf de promopraat van de bruikbare informatie leren scheiden.

Maar als je op de site rondkijkt, kun je je moeilijk van de indruk ontdoen dat dit toch vooral een onderonsje van doctorandi of promovendi zal worden. Voorlopig is het aantal posts niet overweldigend en volgens Bourne zit het ook nog niet snor met langetermijnfinanciering. Dus, onderzoekers aller landen, filmt u! Breng die moeilijke wetenschappelijke papers tot leven.

De carrière van onderzoekers hangt sterk af van publicaties in vakbladen en van hun citatiescores. Maar hoe krijg je een paper gepubliceerd in die vakbladen? Philip Bourne geeft een paar handige tips mee: Ten simple rules for getting published. In beeld en in tekst, zoals het hoort.

www.scivee.tv

Geschreven in In het vizier | 0 Reacties | Vaste link | Afdrukken

De Nederlandse Evangelische Omroep knipte uit een BBC-documentaire van David Attenborough over het leven van zoogdieren alle verwijzingen naar evolutie, prehistorische tijden of afstamming. De aflevering over de verwantschap tussen mensapen en mensen werd zelfs integraal gewipt.

Censuur, schreven bijna alle traditionele Nederlandse media. Het verhaal kreeg zelfs een stukje in het gerenommeerde Science. Het nieuws zelf kwam niet van een persbureau of van een of andere sceptische vereniging, neen, het stond eind juli gewoon voor de aardigheid op een bescheiden blog over evolutie. De blogger Gert Korthof nam een gastbijdrage op van docent evolutiebiologie Gerdien de Jong waarin ze uitvoerig de twee documentaires, de originele van de BBC en de ‘bewerkte’ van de EO, naast elkaar legde. Ze illustreerde het evangelische knip- en plakwerk ook in twee vermakelijke filmpjes op YouTube. De EO-bewerking liet weinigen onbewogen: op de vele internetfora staan al meer dan 3.000 reacties. Evolutionisten en creationisten, en alle schakeringen ertussen, hakken fel op elkaar in. Geloof versus evolutie, het blijft een gevoelig onderwerp. Lees het maar na.

Maar waar zit de angel van deze discussie? Omroepen hebben de vrijheid uit te zenden wat ze geschikt achten en EO heeft volgens directeur Henk Hagoort een overeenkomst met de BBC om vrij aanpassingen te doen. Maar wat als de oorspronkelijke maker van de documentaire, een bekend evolutionist, door knip en plak voor een onbevangen kijker overkomt als een woordvoerder van Gods scheppingswerken? Verbazend genoeg liet het David Attenborough koud: een verdraaiing van de feiten was het in zijn ogen niet. En dat sommige kijkers waren beledigd, nam Sir David naar eigen zeggen maar op de koop toe. Begin oktober kwam de gereputeerde documentairemaker daar echter op terug: hij heeft nu toch liever dat 'ze zich aan de letter houden' van zijn teksten. Attenborough steunt ook de protestactie van honderden biologen die de dergelijke 'censuur' willen voorkomen.

De Evangelische Omroep had een eigen docu kunnen draaien of kunnen beslissen de BBC-documentaire niet uit te zenden. Nog beter was geweest: ze integraal uitzenden als stof voor een discussie achteraf in de studio. Dat deed de omroep niet, uit overtuiging dat de evolutietheorie ‘slechts een mogelijke beschrijving van de werkelijkheid is’, en natuurlijk ook uit angst trouwe kijkers voor het hoofd te stoten. Voor debatten zijn blogs gelukkig wél de pleisterplaats. Het is al vaker gezegd: ze zijn een godsgeschenk voor de vrije meningsuiting. De bloggende bioloog Korthof bewees zelfs dat een weblog een bron voor nieuws kan zijn. Een ware verrijking voor het medialandschap.

evolutie.blog.com

Geschreven in In het vizier | 0 Reacties | Vaste link | Afdrukken

Geschreven in In het vizier | 0 Reacties | Vaste link | Afdrukken

Geschreven in In het vizier | 0 Reacties | Vaste link | Afdrukken

Geschreven in In het vizier | 0 Reacties | Vaste link | Afdrukken

Geschreven in In het vizier | 0 Reacties | Vaste link | Afdrukken

Geschreven in In het vizier | 0 Reacties | Vaste link | Afdrukken

‘De meeste Franse scholen en universiteiten hebben kopieën gekregen van een Turks boek dat Darwins evolutieleer ontkent. De Franse minister van Onderwijs waarschuwde de scholen en universiteiten dat de tekst niet overeenstemt met de erkende leerplannen en dat ze het boek links moeten laten liggen’. Ik lees het op pandasthumb.org, een bekroonde blog pro evolutietheorie en tegen alle uitwassen van creationisme en Intelligent Design. Het boek waarvan sprake heet L’Atlas de la Création, een turf van Harun Yahya (www.harunyahya.com).

Deze moslimcreationist – echte naam Adnan Oktar – figureerde in juni 2006 al in Eos. Zijn stellingen komen hierop neer: alle wezens op aarde zijn er niet door evolutie gekomen, maar zijn gecreëerd door een hoger wezen. Yahya propageert dat ‘de creatie een voldongen feit is’, hij bewijst ‘het bestaan van de ziel’ en predikt ‘het einde van het materialisme’. Wat meer is, in zijn boek wijst hij Darwins theorie aan als ‘de ware bron van het terrorisme’: ‘Darwinisme is de enige filosofie die het conflict opwaardeert en aanmoedigt’. In de Verenigde Staten woedt het debat ‘God versus Darwin’ heviger dan in Nederland of België. De tegenargumenten, de angsten, de vragen bij het creationisme van Yahya en andere takken van de anti-evolutiebeweging vind je op The Panda’s Thumb.

Deze waakhondblog omschrijft zichzelf als een pub van de Universiteit van Ediacra. De barmannen zijn biologen, genetici, studenten en bezorgde burgers voor wie weerwoord bieden aan het creationisme een fulltime job is. Ze nodigen iedereen uit aan de toog. Schol!

O ja, waarom de naam The Panda’s Thumb? Evolutieprocessen hebben de reuzenpanda een zesde ‘soort van vinger’ gegeven. De extra duim voldoet weliswaar om de bladeren van een bamboetak te strippen, maar het zou toch wel een heel belabberd ontwerp van God zijn, is het argument. Het is ook de titel van een van de bekendste essays van bioloog en wetenschapsauteur Stephen Jay Gould.

pandasthumb.org

Geschreven in In het vizier | 0 Reacties | Vaste link | Afdrukken