Tijdens een recent bezoek aan de supermarkt trok de boodschap ‘antioxidante werking’ op een margarinevlootje mijn aandacht. Op de zijkant van de verpakking las ik dat het komt door de vitamine E waarvan dit merk royaal voorzien is, en verder dat voeding met antioxidanten bij een gezonde levensstijl past. Geen bijzondere vondst tussen de tientallen met allerlei omega’s en andere wondermoleculen verrijkte margarines, ware het niet dat Nature die week een studie had gepubliceerd die uitwees dat antioxidanten helemaal niet zo gezond zijn, eerder het tegendeel.

Ongetwijfeld kent u de theorie over antioxidanten, die sinds de jaren 1980 opgang maakte: ze neutraliseren vrije radicalen, die schade aan DNA kunnen aanrichten en zo aan de basis liggen van allerlei aandoeningen zoals kanker, hartziekten of diabetes. Antioxidanten zitten van nature vooral in fruit, groenten en noten, maar worden ook aan tal van voedingsmiddelen toegevoegd. De ster van antioxidanten is door een aantal kritische studies de voorbije jaren sterk aan het tanen. De voorlopig laatste slag kwam vanuit Harvard, waar onderzoekers vonden dat antioxidanten kanker in de hand kunnen werken. Weliswaar werden de experimenten uitgevoerd in het lab en is meer onderzoek nodig, maar de margarine liet ik die dag maar in het schap.

Met de gezondheidsclaims van voedingsmiddelen gaat het vaak zo. Nieuwe inzichten dringen traag door tot het grote publiek, dat zich al dan niet geholpen door de commercie hardnekkig blijft vastklampen aan vroegere denkbeelden. Zo heeft koffie sinds mensenheugenis een kwalijke reputatie. Een bakje troost kon je met zowat elke kwaal opzadelen. Door een aantal onderzoeken van de laatste jaren slinkt het lijstje schadelijke effecten, maar koffie raakt nauwelijks verlost van zijn negatief imago.

Een schoolvoorbeeld van mythevorming is spinazie. In de jaren 20 van vorige eeuw ontdekten Amerikaanse wetenschappers dat de bladgroente erg veel ijzer bevatte, zoveel zelfs dat je er sterker van werd. De intrede van tekenfilmfiguur Popeye in 1929, die zich met een blik spinazie uit de meest benarde situaties redt, maakte het plaatje compleet. Toen een aantal jaren later aan het licht kwam dat er cruciale rekenfouten in de studie stonden, en dat spinazie minder ijzer bevat dan pakweg sla of peterselie, was het te laat. De mythe van spinazie als natuurlijk krachtvoer leeft tot vandaag voort.

De laatste tijd verschenen er enkele nieuwe studies over de gezondheidseffecten van thee. Ook hier geldt dat een complex product zich niet in simpele slogans laat vatten. Of thee beschermt tegen kanker en hart- en vaatziekten is tot op heden niet duidelijk, andere gunstige effecten krijgen wel wetenschappelijke ondersteuning. Intussen is het wachten op de Europese regelgeving rond gezondheidsclaims van etenswaren en voedingssupplementen. De Europese Voedselautoriteit EFSA kreeg de voorbije maanden van de industrie duizenden claims binnen, die ze allemaal – weliswaar gebundeld – onderzoekt. Begin volgend jaar worden de resultaten verwacht. Er staat voor sommige producenten veel op het spel, want eerder dit jaar verwierp de EFSA al de claim dat probiotica (‘yoghurtdrankjes’) de immuniteit zouden verhogen.

Moeten we alle voedingssupplementen dan maar uit de rekken (en uit onze voeding) weren? De meeste zijn wellicht pure geldverspilling – een gevarieerde en evenwichtige voeding volstaat voor de meeste mensen. Maar soms zijn toevoegingen wél zinvol, en dan is het aan de overheid om de regels aan te passen. Zo gebruiken de Belgische bakkers sinds april jodiumhoudend zout in plaats van gewoon zout, want de gemiddelde Belg krijgt te weinig jodium binnen. In Nederland en België pleiten sommige specialisten al langer om hetzelfde te doen met foliumzuur, dat niet alleen heilzaam is voor zwangere vrouwen (minder baby’s met open rug of hazenlip), maar ook helpt tegen bloedarmoede of hart- en vaatziekten. In een veertigtal landen, waaronder de Verenigde Staten, is de toevoeging van extra foliumzuur aan brood en graanproducten al verplicht.

Geschreven in Zuidpool | 0 Reacties | Vaste link | Afdrukken