Na een zomervakantie op een vlakbij- of verwegbestemming wil je misschien je fiets nog eens opspringen voor een zondaguitstap. Als je geïnteresseerd bent in wetlands en natuurontwikkeling is het Lippenbroek te Hamme een echte aanrader. Dit is een pilootproject langs de Schelde dat op een unieke manier veiligheid en natuurontwikkeling combineert. Hier alvast een beetje achtergrond! 

Het Schelde-estuarium is het stuk Schelde onderhevig aan getij. Dit getij dringt door vanaf Vlissingen, aan de monding, tot diep landinwaarts in Gent, waar het door sluizen wordt tegengehouden. De Schelde is één van de laatste Europese estuaria waar het getij zo ver stroomopwaarts wordt toegelaten.

De Schelde is in de voorbije eeuwen sterk ingedijkt, waardoor heel wat schorren en slikken verloren gingen. Schorren zijn wetlands die overstromen enkel rondom springtij, terwijl slikken elke tijcyclus overstromen (meer info over getij vind je terug op wikipedia). Op slikken zien we doorgaans geen vegetatie (tenzij een mat van ééncellige algen), schorren herbergen verschillende vegetaties. Dat hangt natuurlijk af van hoe hoog ze liggen en hoe geregeld ze bijgevolg een bad krijgen. Typische schorplanten langsheen de Schelde zijn riet en wilgen. 

Stormvloed (d.i. springtij én een sterke westenwind aan de monding) kan zorgen voor extreme getijbewegingen in het Schelde-estuarium. De afgelopen decennia zijn stormvloeden sterk in intensiteit en frequentie toegenomen, voornamelijk door waterbouwkundige ingrepen (vernauwing kanaal, verdieping Schelde). In de toekomst dreigt de stijgende zeespiegel en verhoogde stormintensiteit ten gevolge van klimaatsveranderingen hun sterkte nog te doen toenemen. Nu beschermen de Belgische dijken langs de Schelde ons nog zo veel dat ze maar gemiddeld eens in de 75 jaar te laag zijn. De mogelijke gevolgen voor omliggende industrie, steden en landbouw spreken vanzelf. Om het risico te verlagen besliste de Vlaamse overheid om ruimte aan de rivier terug te geven. Hiervoor legt men overstromingsgebieden aan. Op die manier kan je overvloedig water leiden naar ‘voorbereide’ stukken en het weghouden van gebieden waar het ongewenst is. De heraanleg van slikken en schorren is echter niet eenvoudig. Schorren en slikken binnen het estuarium hogen immers langzaam op. Daardoor liggen ze nu, enkele decennia of eeuwen na de inpoldering van het achterliggende gebied, verschillende meters boven het niveau van de polder. De Scheldedijken eenvoudigweg landinwaarts verplaatsen zou leiden tot een ongecontroleerde overstroming van het “ontpolderde” gebied. Dit zou niet veilig zijn. Bovendien bestaat er een veel natuurlijker oplossing! 

Langsheen de Schelde zal men dit probleem verhelpen met een even vernuftig als eenvoudig systeem, het zogenaamde gecontroleerde gereduceerde getij (GGG). Zo een GGG combineert veiligheid met natuurontwikkeling. Het te overstromen gebied blijft gewoon ingepolderd, maar de rivierdijk wordt deels verlaagd. Bij erg hoge waterstanden stroomt het water over deze overslagdijk de polder in, waardoor de vloedgolf wordt afgetopt (net als in een potpolder). In Kruibeke-Bazel-Rupelmonde (KBR) wordt zo’n gebied aangelegd, met een oppervlakte van 500 ha. De aanleg zal het veiligheidniveau in één klap opwerken tot 1/350. Het grote verschil met een potpolder is echter dat er ook elk normaal getij water wordt toegelaten in de polder. Hiertoe worden sluizen aangelegd, hoog in de dijk, die slechts een beperkte hoeveelheid water laten instromen. De sluizen zijn zo aangelegd dat schorren en slikken zich kunnen ontwikkelen. Veiligheid en natuurontwikkeling gaan hier samen, en de waterkwaliteit van de Schelde vaart er wel bij! 

Dit nieuwe GGG-systeem wordt sinds maart 2006 getest in het pilootgebied Lippenbroek nabij Hamme. Dit is het allereerste GGG ter wereld, een heuse wereldprimeur dus. Delegaties van verschillende landen bezochten het gebied al omdat het zo veelbelovend is. In twee jaar is er hier immers een mooi natuurgebied ontstaan, waar vogels en vissen uitstekend gedijen. Ook de sedimentatie blijkt mee te vallen, wat lijkt aan te tonen dat de komberging in GGG's lang gewaarborgd blijft. Bovendien tonen de eerste studies aan dat het water ook effectief gezuiverd wordt in het gebied! Je moet misschien eens gaan kijken, we hebben niet altijd een wereldprimeur wat betreft natuurherstel in Vlaanderen! Misschien heb je geluk, en stroomt er net water de polder in. De watervallen hebben een positief effect: ze verdubbelen in één klap het zuurstofgehalte van het water.

Het systeem zal uiteindelijk in meerdere gebieden langs de Schelde worden toegepast. Op die manier kan de veiligheid tegen 2020 sterk verbeterd worden en de Schelde een pak natuurlijker worden… 

Meer weten en mooie foto's: www.lippenbroek.be

Geschreven in Archief | 0 Reacties | Vaste link | Afdrukken