Je moet wel heel wanhopig zijn als je nog naar een bibliotheek rijdt om informatie te zoeken. Internet is the place to search voor 9 op de 10 Amerikanen, zo bleek uit recent onderzoek. Dat zal voor Europeanen en Aziaten niet anders zijn. En 60 procent vindt internet nog altijd de belangrijkste bron als er specifieke informatie moet worden gezocht. Wat niet bovenaan in de zoekresultaten van Google komt, bestaat niet.

Dit zou een wake-up-call moeten zijn voor wetenschappers. Ik schreef het eerder: willen ze dat hun waarheden gevonden worden door het brede publiek, dan moeten ze online actief zijn.

Spiraal van Google
De klassieke media (kranten, tijdschriften, radio en tv) lijken steeds minder dé informatiebron. In een Science-artikel vorige week schrijven communicatiewetenschappers Dominique Brossard en Dietram Scheufele dat de opkomst van online media sinds de jaren negentig het aandeel wetenschap in de traditionele media doet slinken. Christopher Zara van International Business Times onderstreepte dit deze week nog eens: van 1989 tot nu slonken de wekelijkse wetenschapskaternen in de VS van 95 tot 19 (de krantenbusiness en het aantal kranten krompen de voorbije tien jaar sowieso). In de Vlaamse pers wemelt het nu ook niet van de wetenschapsbijlagen, -tijdschriften en wetenschapsprogramma's (van eigen makelij).

Het effect ervan is voelbaar volgens de onderzoekers in Science: het brede publiek klikt steeds vaker naar blogs en andere online bronnen om specifieke informatie te zoeken. Volgens een recente studie doet de helft van de Amerikanen dat, slechts 12 procent surft nog naar de websites van de kranten en tijdschriften.

Een andere zorg van Brossard en Scheufele zijn de algoritmen van de zoekmachines. Een bericht of pagina komt hoger in Google op basis van het aantal kliks, het aantal keren gepost op sociale media, geforward per mail. Zo kan er een groot verschil ontstaan tussen wat je als gebruiker wou weten en wat je uiteindelijk vond. Informatie komt door zoekmachines en de manier waarop ze hiërarchie aanbrengen, ook in een zichzelf versterkende spiraal terecht: wat veel hits krijgt door de plaats in Google, wordt belangrijker geacht en blijft zo (een hele tijd) ‘belangrijk’. De auteurs van het artikel roepen de wetenschappelijke gemeenschap op om hier meer aandacht aan te besteden, en het ook empirisch te gaan onderzoeken.

Ingebed in sociale media
Er wordt steeds meer onderzoek gedaan naar de perceptie van wetenschap in de online omgeving. Dat nieuwsberichten en blogposts steeds meer ingebed zijn - in reacties, Facebook-likes, commentaren via Twitter – beïnvloedt bijvoorbeeld je mening over het onderwerp. Onderzoekers gaven twee groepen eenzelfde artikel over nanotechnologie met een aantal commentaren. De inhoud van die commentaren was voor de beide groepen dezelfde, alleen veranderden de onderzoekers de toon ervan voor de tweede groep. Ze stelden vast dat een artikel met een ruwe toon voor- en tegenstanders binnen een leesgroep sterk polariseerde, en dus de mening van de lezers over de mogelijke risico’s van nanotechnologie beïnvloedde. Bloggende wetenschappers kunnen wetenschap beter op de internetkaart zetten en de perceptie proberen (bij) te sturen, maar ook commentaar-schrijvers, twitteraars en facebookers doen dus hun deel.



Zelfzuchtig bloggen
Sommige wetenschappers zeggen dat ze niet getraind zijn om populariserende teksten te schrijven (laat staan video’s of podcasts te maken). Anderen zeggen dat ze die tijd beter besteden aan A1-publicaties. Je moet ook wel altruïstisch en idealistisch van aard zijn om je avondjes-lekker-lui-op-de-bank op te geven om je vakgebied te populariseren of de klassieke pers te corrigeren. Maar in mijn persoonlijke 'missie' wetenschappers tot bloggen te bekeren, alvast vier puur egoïstische redenen om een blog te starten. Ik las ze op de blog ‘Communication breakdown’ van Matt Shipman.

- Goeie jonge onderzoekers vinden. Goeie doctorandi zijn goed voor de toekomst van je lab. Maar zij willen pas bij jou werken als ze weten dat je bestaat en als ze een goed beeld krijgen van wat jouw onderzoeksgroep doet en nog wil doen. Je blog is indirect ook een jobkanaal.

- Maak de financierder blij. De meeste onderzoeksfondsen willen dat het publiek weet waar het zijn belastingsgeld aan spendeert. Dat kan de budgetten voor de fondsen in de toekomst alleen maar ten goede komen. Als je ruchtbaarheid geeft aan jouw gefinancierd onderzoek, kom je in een goed blaadje bij de fondsbeheerder.

- Netwerken. Ook andere onderzoekers in je vakgebied en gerelateerde disciplines lezen je blog. Eén mailtje van hen kan tot nieuwe ideeën, samenwerkingen en publicaties leiden.

- Interesse van de private sector en beleidsmakers. Niet de cup of tea van iedere wetenschapper, natuurlijk. Maar als je wil dat privéondernemingen en beleidsmakers je onderzoek vinden en (ooit) iets met je onderzoek doen, kun je maar beter de online media opzoeken. Beleidsmakers en bedrijfsmensen lezen niet altijd de vakbladen.

(Ook dinospecialist Dave Hone van Lost Worlds (blog van The Guardian) schreef recent over de persoonlijke voordelen van bloggen).

Blogs zullen de wereld niet veranderen, maar ze zijn wel hard nodig in deze op en top online wereld. Bloggen zal niet voor iedereen weggelegd zijn (zelfs veel wetenschapsjournalisten die ik ken, doen het niet). Maar wie het in zich heeft, wordt in deze onderzoekscultuur vol publicatiedruk te vaak gehinderd. Onderzoeksinstellingen zouden een paar obstakels kunnen wegnemen, door wetenschappers die erom vragen een dagje per week vrij te stellen voor blogs of andere vormen van wetenschapscommunicatie (Kinderuniversiteit, wetenschapsfestivals, lezingen, video- en audioprojecten, enz.). Of zoals blogger-wetenschapper ‘Scicurious’ op 'Neurotic Physiology' schrijft: ‘Geef de wetenschapper niet de schuld dat hij/zij niet blogt. De academische wereld moet hem of haar meer incentives geven om aan zogenoemde outreach te doen. Maak het voor de onderzoeker de moeite waard, maak de blogs/lezingen/enz. zichtbaar.’ Wetenschapscommunicatie zou een zichtbare alternatieve carrière moeten kunnen worden, die gerespecteerd wordt door collega-onderzoekers. Veel meer dus dan in de luwte - tussen twee data-checks en een broodje in - een blogstukje pleuren uit idealisme.

Dat dit een lang uitgesponnen uitnodiging is om op Scilogs.be (of het pas opgestarte Scilogs.com) te bloggen, had u, wetenschapper, hopelijk al door.

Geschreven in Wetenschap | 0 Reacties | Vaste link | Afdrukken

Geschreven in In het vizier | 0 Reacties | Vaste link | Afdrukken

Eind vorig jaar noemde het vakblad Science het onderzoek van Jeroen Raes (VIB, Vrije Universiteit Brussel) 'doorbraak van het jaar'. Raes en collega's vonden dat je mensen kunt indelen volgens drie types darmflora. De drie bacteriële gemeenschappen zijn genoemd naar het dominante geslacht: Bacteroïdes, Prevotella en Ruminococcus. Elke ‘gemeenschap’ heeft zijn eigen specialiteit en beïnvloedt je gezondheid. 'We hebben mogelijk een nieuwe biologische vingerafdruk gevonden, vergelijkbaar met de bloedgroep', klonk het. De bacterietypes zijn namelijk ook onafhankelijk van geslacht, ras of leeftijd.

Darmbacteriën kun je niet kweken in het lab omdat ze alleen overleven in onze ingewanden. Daarom bestuderen Raes en co het DNA van alle bacteriën samen. Metagenomics noemen ze dat. Krachtige computers analyseren dan die bergen genetische data. En dan kunnen wetenschappers correlaties vinden tussen de genen van micro-organismen en ziekten, zoals obesitas. Zo vonden de onderzoekers een verband tussen de Body Mass Index (BMI) en de bacteriestammen in de darm. Hoe efficiënter de bacteriën energie kunnen onttrekken aan het voedsel, hoe groter de kans dat de persoon een hoge BMI heeft (en dus te kampen heeft met zwaarlijvigheid). De genetische code van de dominante groep bacteriën is dan een 'merker' voor zwaarlijvigheid. Ook de productie van vitamines is bij de drie bacterietypes anders, wat onze gezondheid kan beïnvloeden.

Het 'microbioom' begrijpen - de honderd biljoen bacteriën in ons lichaam, hun genetische opmaak en interactie met de omgeving - wordt 'het grootste project aller tijden in life sciences' genoemd. Onze darmflora zijn zo in trek dat de Amerikaanse National Institutes of Health (NIH) en de Europese Commissie er miljoenen aan onderzoeksfondsen in pompen. Vorige week werden in Parijs de resultaten van verschillende studies voorgesteld, lees ik op de drukbezochte blog van Ed Yong, een gereputeerde Britse wetenschapsjournalist. Young ziet het onderzoeksveld groeien, maar heeft een déjà-vu-gevoel: is hier een tweede Human Genome Project in de maak, dat na de torenhoge verwachtingen en grote beloftes begin deze eeuw nog geen grote omwentelingen in de geneeskunde heeft gebracht? Zal het Human Microbiome Project, waarover nu met dezelfde superlatieven wordt gesproken, de hype kunnen overleven?


Volg Ed Yong:

Blog: Not Exactly Rocket Science
Twitter: @edyong209
Facebook: Not Exactly Rocket Science

Geschreven in In het vizier | 2 Reacties | Vaste link | Afdrukken

We lezen steeds diagonaler en steeds meer verticaal: mailboxen, rss-readers, feeds, tweets en teasers. Er kan u dus heel wat interessant leesvoer zijn ontglipt dit jaar. Bijvoorbeeld van onze wetenschappers en experts op het Eos-blogportaal Scilogs.be, die in 2011 weer heel wat middagpauzes en avonden achter hun laptop hebben doorgebracht. Ik zet de 11 meest gelezen Scilogs-blogposts van dit jaar nog even in de kijker, verticaal, waarvoor mijn excuses:

1. Pesten en erger, Leen Lampo, hoofdredacteur Psyche&Brein, op haar blog Hoofdzaken
   
   
2. Gsm-straling en gezondheid, Eos-hoofdredacteur Raf Scheers op zijn blog IJsbreker
   
   
3. De gezichtsillusie van De Wever, Di Rupo en Wilders, neuropsycholoog Hans Op de Beeck in Neurolog
   
   
4. Lachen om een zomerjurk, gedragsbioloog Mark Nelissen in De bril van Darwin
   
   
5. Gauss! Hoe Russen protesteren tegen verkiezingsfraude, wiskundige Dirk Huylebrouck als gastblogger
   
   
6. Australopithecus sediba: vondst werpt nieuw licht op menselijke evolutie, bioloog Evie Vereecke in haar BAPE-blog
   
   
7. Pi-dag: Wat u door 'n goede ezelsbrug te kennen immer met gemak onthoudt, wiskundigen Rudi Penne en Paul Levrie in Wiskunde is sexy
   
   
8. Ademen onder water, biologen Peter Roels en Bert De Groef op hun duoblog Gebiologeerd
   
   
9. Over voorschokken en naschokken, geoloog Manuel Sintubin op zijn blog Planeet Aarde
   
   
10. Basta!, genderonderzoeker Kris Hardies in Gender is nog sex(y)
    
    
11. LHC en het higgs-deeltje, deeltjesfysici Nick Van Remortel en Pierre Van Mechelen op Oerknallers / Higgsbosonen, de natuur als pokerdeler, mathematisch fysicus Marcel Vonk op Unreasonably Effective

Geschreven in In het vizier | 0 Reacties | Vaste link | Afdrukken

Geschreven in Wetenschap | 12 Reacties | Vaste link | Afdrukken

Geschreven in Wetenschap | 0 Reacties | Vaste link | Afdrukken

Geschreven in Wetenschap | 2 Reacties | Vaste link | Afdrukken

Een iets minder mediatieke lancering dan die van Frank De Winne, maar eind mei is ook scilogs.eu in de lucht gegaan. Daarmee doorbreekt ons blogportaal, in samenwerking met het Duitse scilogs.de en het Spaanse scilogs.es, zijn landelijke grenzen en taalbarrières. Wetenschappers en journalisten bloggen er in het Engels over hun wetenschap. Wetenschapsblogs in de huidige lingua franca moeten onderzoek en wetenschap vlot leesbaar maken voor een breder publiek dan de eigen vakgenoten.

Van de Nederlandstalige Scilogs zijn er voorlopig twee 'gezanten': genderonderzoeker Kris Hardies en geoloog Manuel Sintubin. Een andere aanrader is de stek van evolutieblogger Michael Blume, die in het recentste nummer van Psyche&Brein (nr. 3, 2009) een interessant artikel schreef ('Geboren om te geloven') over de evolutievoordelen van geloven (Waarom zijn mensen sinds de neanderthaler blijven geloven in een hogere instantie? Welke evolutionaire voordelen levert dat op?). Zijn Duitse blog, Natur des Glaubens, werd door zijn collega-bloggers nog tot blog van het jaar verkozen. Hij is nu ook deels in het Engels beschikbaar onder de titel: Biology of Religion.

Nog een aanrader: Braincast van Arvid Leyh. Op regelmatige tijdstippen post hij een zelfgemaakte podcast met interessante links naar onderwerpen over de hersenen.

Tot zover de dienstmededeling.

Geschreven in Wetenschap | 0 Reacties | Vaste link | Afdrukken

Geschreven in Lancering De Winne | 0 Reacties | Vaste link | Afdrukken

Geen griep. Alles normaal. Niemand van de verslaggevers of cameramensen heeft meer dan 37 graden koorts. Gisterenavond laat staken de ESA-begeleiders ons een ouderwetse kwikthermometer onder de oksel, vanochtend reden we met de bus naar het plaatselijke ziekenhuis aan de rand van de stad waar een gemondmaskerde en het hoofd bedekte verpleegster op de bus nog eens een check deed van onze lichaamstemperatuur. Alweer met Kazachse kwikthermometers. Mijn 36,9 was niet genoeg om zoals de camerman gisteren afgezonderd te worden van de groep en van de astronauten. Gelukkig maar.

De beeldman van VTM voelde zich gisteren niet zo lekker. Een Russische begeleider van de ruimtevaartorganisatie Roscosmos belde dat meteen door, waarna een reeks van draconische maatregelen volgde: de cameraman moest naar de dokter en werd met 37 graden lichaamstemperatuur en slechts een verkoudheid naar het ziekenhuis gebracht waar hij tot na de lancering moet blijven. Hij was een uurtje voordien nog op een metertje afstand van Frank De Winne geweest en dat leidt tot paniek bij de ruimtevaartorganisaties: de groep journalisten die in de perszaal zaten, werd een tijdje ‘opgesloten’. Veel ado about nothing. Maar het is een dubbele strategie: een cameraman met veel poeha weghouden van de buitenwereld wegens een verkoudheidje en daardoor een verslaggever in praktische moeilijkheden brengen, en tegelijk de zogenoemde quarantaine van de astronauten geregeld doorbreken: ze planten een boompje in de Laan van de Kosmonauten, laten cameramannen op aanraakafstand komen, en tijdens de ‘erectie’ van de sojoez op het lanceerplatform werd back-up Andre Kuipers tussen het volk gesignaleerd. Quarantaine met een korrel zout dus.

Op de laatste persconferentie voor hun zes maanden lange ruimtereis lachte De Winne het incidentje dan ook meteen weg. Hij heeft belangrijker dingen aan zijn hoofd. Een lancering bijvoorbeeld, in principe toch nog altijd een bom onder de kont. Het was een persmoment met de gebruikelijke vragen: Wat neem je mee (vers fruit)? Wat zul je ’t meest missen (frisse lucht, familie)? De Winne maakte een ontspannen, en gezonde, indruk. Misschien al met de gedachte aan de traditie die deze namiddag gepland stond: samen met de hele bemanning naar de oosterse western Witte zon in de woestijn kijken, een film die alle kosmonauten sindsdien hebben ‘moeten’ bekijken aan de vooravond van de lancering. Men vertelt soms dat Gagarin er ooit mee begon, maar op de doos van de film in de luchthaven van Moskou stond duidelijk 1969; die kon Gagarin in 1961 dus nooit hebben gezien. Het blijft een opmerkelijke Bajkonoerse ontspanning. Na de aftiteling zal het kwik alleen maar stijgen, tot een paar duizend graden Celsius om precies te zijn, bij de liftoff.

Beluister ook het verslag van Reinout op Radio Nostalgie

Geschreven in Lancering De Winne | 0 Reacties | Vaste link | Afdrukken

Iets voor 07.00 uur laat de sojoezraket waarin Frank De Winne overmorgen naar het ISS wordt geschoten zijn achterkant zien. Traag rijdt een treinlocomotief de 49 meter lange raket uit de stelplaats waar hij is geassembleerd (de raketten worden elders gemaakt, in de stad Samara). Wat mij meteen opvalt: zo’n sojoez is kleiner dan ik had verwacht. Blijkbaar geven de foto’s van liftoffs een wat vertekend beeld. Terwijl we iedereen heen en weer host voor een perfecte foto of een perfect beeld, hoor ik mijn lyrische collega zuchten: ‘Het is als een geboorte’. Voor hem is dit een soort van bedevaart. En daar horen relikwieën bij: in een klein potje wil hij straks zand van de lanceerbasis scheppen.

En naar die lanceerbasis gaat de raket. Al blijft hij op een andere uitkijkpost die voor ons is uitgezocht, lang op zich wachten. Erg lang. ‘De trein met bestemming Internationaal Ruimtestation heeft een vertraging van ... Gelieve ons te verontschuldigen’, grapt de journalist van Le Soir met een stationstem. Het convooi had blijkbaar een paar manoeuvres nodig om met de lanceerraketten naar voren gericht naar het lanceerplatform te rijden. We leggen intussen muntjes op de rails, al is het maar om het enorme bijgeloof van de Russische ruimtevaart niet te verstoren. De platgedrukte drankjeton van de Ancienne Belgique steek ik, nadat het gevaarte ons voorbij is gekomen, op zak, als een relikwie.

Een Kazachs gezegde luidt: het waait maar twee keer in Kazachstan, één keer van de ene kant en één keer van de andere. De technici moeten de raket in de felle rukwinden verlossen uit het treingestel en ondervinden moeilijkheden. Nadat we de beauty langs alle kanten hebben gefotografeerd, komt het bericht dat ESA-officials de ‘erectie’ wegens de wind uitstellen tot na 18.00 vanavond. Het doembeeld van een uitgestelde lancering woensdag speelt door onze hoofden.

Frank De Winne zelf houdt er de moed in: 'Ik ben ervan overtuigd dat we het geplande schema verder zullen uitvoeren en woensdagnamiddag kunnen lanceren', zegt hij aan de telefoon. Wat hij vandaag zoal gedaan heeft in quarantaine? Het was een relaxte dag en er is een positieve stemming bij de bemanning. Hij en zijn mede-astronauten hebben vandaag zoals de traditie (alweer!) voorschrijft een boompje geplant, een teken van bemoediging voor de volgende generaties. 'Het was een esdoorn, zoals in de vlag van mijn Canadese missiegenoot Robert Thirsk.'

Intussen krijgen we bericht dat ze dan toch met de rechtzetting van de sojoez zijn begonnen. De muntjes van vanochtend hebben geholpen, als viagra.

Beluister ook het verslag van Reinout op Radio Nostalgie

Geschreven in Lancering De Winne | 2 Reacties | Vaste link | Afdrukken

'Dit is heilige grond', zegt een collega als we van het jakolev-vliegtuig op de landingsbaan bij het Kazachse stadje Bajkonoer stappen. Hij maakte al drie sojoez-lanceringen mee op Bajkonoer (onder meer die van André Kuipers in 2004 en de eerste trip van Frank De Winne in 2002). Zijn verwondering is met de jaren alleen maar groter geworden.

Het zand van de Kazachse steppe is woensdagmiddag de ondergrond die onze Belgische astronaut Frank De Winne voor het laatst onder de voeten zal hebben voor hij voor zes maanden naar het ISS wordt geschoten. Zijn tweede beurt in het Internationaal Ruimtestation is in een paar opzichten een primeur: voor het eerst zullen zes astronauten voor lange tijd in het station verblijven, een verdubbeling van de huidige bezetting. En voor het eerst voert een Europeaan het commando over de missie: Frank De Winne neemt vanaf begin oktober het roer over van de huidige Russische commandant Gennady Padalka.

Van het piepkleine militaire vliegveldje gaat het langs eindeloos uitgestrekte landschappen met her en der kamelen, dromedarissen en geiten naar het hotel op het centrale plein. Alles doet erg jaren vijftig aan. Op het plein is het in Sovjettijden incontournabele standbeeld van Lenin overeind gebleven. De plaats heette vroeger ook Leninsk, maar in 1995 herdoopte Boris Jeltsin de stad in Bajkonoer, de naam die tijdens de vroegere Sovjet-Unie als afleidingsmanoeuvre werd gebruikt: de eigenlijke stad Bajkonoer is een mijnstad die enkele honderden kilometers verderop ligt. Dat dubbele gebruik moest de plaats van het lanceercomplex verborgen houden. De plek zelf was gekozen omdat hij vlak, droog en geen andere landen in de buurt heeft, maar vooral omdat Russen daar veilig dachten te zijn voor de Amerikaanse afluister-posten, die tot in Turkije stonden. Tevergeefs, de lanceringsputten waren vanuit de vliegtuigjes makkelijk te zien.

De stad is in zekere mate artificieel. Ze heeft sinds de jaren vijftig en zestig, met de lancering van de Spoetnik en de eerste ruimtevaarder Yuri Gagarin, altijd geleefd van de ruimtevaart en het jo-jo-effect van de sector aan den lijve ondervonden. Midden de jaren tachtig bereikte de stad en piek van 100.000 inwoners, maar de jaren na de val van het communisme waren desastreus. ‘Vijftien jaar geleden was dit hotel een zwijnenstal en de spoorwegberm was een vuinisbelt’, herinneren de oude rotten zich nog levendig. Maar sinds 1995 herleefde de stad met geldinjecties van Rusland en van geld dat voortvloeide uit commerciële lanceringen. Vandaag telt de stad nog 70.000 bewoners.

Het is moeilijk voor te stellen dat een goeie vijftig jaar geleden hier alles in het volste geheim en from scratch werd opgebouwd, steen voor steen, tot een geschiedenis met vele succesverhalen (Luna-maanlanders, Mir-ruimtestation, Venus-landers) en primeurs (spoetnik, Laika, Gagarin, eerste vrouw in de ruimte, ...) en – het moet gezegd – relatief weinig dodelijke slachtoffers. Bij de Russen vielen vier doden tijdens lanceringen (telkens bij de landing), de Amerikanen liepen 14 doden op met de Challenger en de Columbia. De ‘cleane’ Russische traditie speelt Frank De Winne en zijn mede-astronauten woensdag in het voordeel.

Geschreven in Lancering De Winne | 0 Reacties | Vaste link | Afdrukken

Nu wetenschapsjournalistiek eenheidsworst dreigt te worden, zorgen bloggende wetenschappers voor diepgang en nuance. Maar kan de prof 2.0 de broodschrijver vervangen?

Recent stelde Nature, een van de weekbladen met het epitheton ‘gezaghebbend’, dezelfde vraag. Nature is een van de vlaggenschepen van de papieren wetenschapsmedia, maar omarmt ook al een paar jaar de blogwereld. Uit een enquête die het blad uitvoerde bij 493 wetenschapsjournalisten over de hele wereld bleek dat in die sector banen verloren gaan (door besparingen) en dat de werkdruk voor de wetenschapsjournalisten die toch kunnen blijven, stijgt. In Europa is die trend minder sterk dan in de Verenigde Staten en Canada. De krant Le Monde schroefde wel al het aandeel wetenschapsnieuws terug en ook in het Verenigd Koninkrijk werden wetenschapsredacteuren ontslagen. Op de redactie van Eos krijgen we de laatste weken opvallend meer freelancers aan de lijn uit Nederland, die hun stukken daar blijkbaar moeilijker aan de man kunnen brengen. In de jaren tachtig en negentig pronkten kranten nog graag met hun wetenschapskatern, vandaag is die katern – als de krant er nog een heeft – bij dalende advertentie-inkomsten wellicht de eerste waarop bespaard zal worden.

Terwijl de redacties afkalven, nemen instituten en universiteiten meer mensen aan voor hun persdiensten. Het aantal persberichten met ‘primeur!’, ‘doorbraak!’, ‘baanbrekend!’ en met om de twee zinnen de naam van de eigen universiteit neemt gevoelig toe. ‘Een gouden tijd,’ noemt een journalist van The Wall Street Journal het, ‘althans puur gezien vanuit het standpunt van de communicatie naar een breed publiek.’ Maar die overvloed aan pr-nieuws passeert almaar minder filterende redacteursogen. Gevolg: uit tijdnood copy-pasten als de beesten, waardoor uiteindelijk veel kranten of tijdschriften, maar vooral de nieuwssites dezelfde items brengen, in dezelfde vorm. Persagentschappen spelen daarop in door niet alleen ingekorte nieuwsbulletins van die instituten aan te bieden, maar ook fact-boxen, extra quotes, die de journalist maar hoeft in te passen. ‘Onafhankelijke wetenschapsjournalistiek is niet gewoon in gevaar, het is aan het uitsterven’, concludeert de Amerikaanse journalist in het Nature-artikel.

Witjassen aan de pc
Maar de kleine schare wetenschapsjournalisten krijgen hulp uit onverwachte hoek. Wetenschappers zijn in de lunchpauzes en na hun dagtaak beginnen te bloggen, over hun vakgebied, maar vaak ook veel breder: ze kaderen het nieuws, relativeren indien nodig, geven achtergrond, spuien kritiek. Met interessante posts en een groeiend en trouw lezerspubliek tot gevolg. Enkele Amerikaanse blogs halen maar liefst 30.000 bezoekers per dag. Natuurlijk zijn wetenschappers geen goden, en moeten we ook voor hen kritisch blijven, maar ze gooien hun reputatie vermoedelijk niet zomaar te grabbel.

Bloggen is voor witjassen een enorm krachtige tool geworden. Een blog kent geen limieten, noch in tijd, plaats of onderwerp. Het stimuleert het debat (klimaatverandering, ggo-gewassen, evolutie,...) en het brengt wetenschappers uit andere vakgebieden samen die mekaar anders nooit zouden hebben ontmoet (goed dus voor de zogenoemde interdisciplinariteit). Blogs van wetenschappers zijn ook een fantastische bron voor journalisten. Steeds meer journalisten – volgens de Nature-enquête 33 procent, tegenover 4 procent vijf jaar geleden – geven te kennen daar geregeld de mosterd te halen. Waarom? Het verhaal is al voor een stuk geschreven, de receptie is bekend (veel reacties, betekent meestal: hot item!) en de blogger lijkt toegankelijk en verstaat de kunst van de begrijpelijkheid.

Maar de oudere generatie wetenschappers kijkt neer op bloggers. Zij zien bloggen als een gevaar: want elke minuut gespendeerd op de blog is een minuut minder gewerkt aan dat belangrijke onderzoek. En om de echte publicaties in peer-reviewed tijdschriften draait het vandaag nog altijd. Populaire media roepen al jaren om een soort bonussysteem voor wetenschappers die zich de moeite getroosten uit de ivoren toren af te dalen om jan met de pet of jean-jacques met de hoed uit te leggen waar ze mee bezig zijn en wat het nut ervan is. Ik heb er geen goede hoop op, want het wetenschappelijk systeem is behoorlijk conservatief.

Lieveling van Google
Vorige week was ik in Deidesheim op een bloggertreffen (iets zoals een motortreffen) van scilogs.de, het grootste Duitse blogportaal voor wetenschappers. Ik voelde er bij de 36 aanwezige bloggers een revolutionaire sfeer. De vlot schrijvende proffen voelen dat ze de klassieke, betaalde media een beetje nerveus maken. Dat ze als groep krachtiger zijn dan gelijk welke wetenschapsredactie. Dat ze kritischer kunnen omgaan met onderzoekscijfers dan de doorsnee journalist. En ze beseffen dat het einde van wat het world wide web kan bieden voor de wetenschapscommunicatie nog niet is bereikt.

Wie leest er nu blogs, vroeg een vriend onlangs wat smalend. Wel, iedereen die googlet. Iedereen dus. Blogs zijn Googles lievelingetjes. Ze komen heel snel in de toptien. En waarheid is vandaag een kwestie van ranking en hits. Dus hoe meer wetenschappers knappe blogs beginnen, hoe meer de halve waarheden van slappe forums en schreeuwerige communitysites gecounterd worden.

Maar of de bloggende wetenschappers de journalisten overbodig maken? Neen, want wetenschapsblogs zijn nog altijd geen massamedium. Het blijven nicheproducten: slechts een heel specifiek publiek heeft een blog ‘gebookmarkt’ of in zijn favorietenijst gezet; een krant, tijdschrift of radio bereikt een veel breder lezerspubliek. Hoewel sommige fervente wetenschapsbloggers de indruk geven 24 uur per dag aan de pc te zitten, hebben ze hoedanook nog een belangrijke dagtaak te vervullen. Het is een liefhebbersmedium, en dat moet het vooral ook blijven. Zodra de ‘blogorganisator’ geld belooft per post (wat op het Amerikaanse scienceblogs.com al het geval is) of onderwerpen opdringt, gaan andere drijfveren spelen en tikt het wetenschappelijke bloggen zijn eigen ondergang tegemoet.


Mijn ‘gebookmarkte’ wetenschapsblogs:

1. Pharyngula, razendpopulaire blog over inktvissen, evolutie/creationisme en politiek
2. scilogs.be of scilogs.nl, ons Nederlandstalige blogportaal in samenwerking met het Duitse scilogs.de
3. evolutie.blog.com, kritische blog over evolutie
4. wiskundemeisjes.nl, de femmes fatales van de wetenschappen
5. John Hawks weblog, over fossielen en evolutie

Deze tekst werd eerder gepubliceerd op de website van het Vlaams-Nederlandse cultuurhuis DeBuren en op mediakritiek.be.

Geschreven in Wetenschap | 1 Reacties | Vaste link | Afdrukken

Omdat olievelden en gasreservoirs eindig zijn, investeert het emiraat Qatar in een minder uitputtelijke grondstof: hersenen. Waar het Westen eeuwen over heeft gedaan, dat wil Qatar in een paar jaar klaren. Kan windowshoppen in Amerikaanse universiteiten tot een renaissance leiden in de Perzische Golf?

Of ik ook champagne drink bij het voorgerecht, vraagt de stewardess. 'Ja, en dit glas drink ik nog wel uit', antwoord ik vastberaden. Ik woon in Aalst en daar is drank wegkieperen een doodzonde. Na vijf gangen, aangepaste wijnen en te veel geveinsde vriendelijkheid ben ik dronken. De vochtige, warme handdoekjes die ik om de haverklap gepresenteerd krijg en waar ik het nut niet van inzag, zijn plots welgekomen.

De Qatar Foundation kijkt niet op een Qatarese rial meer of minder als ze een honderdtal journalisten uit de hele wereld uitnodigt voor een rondleiding in 'Education City'. Zo heet het ambitieuze onderwijsproject aan de rand van de hoofdstad Doha, dat alleen voorvoegsels zoals 'mega' verdraagt. Een megacampus van 14 vierkante kilometer met daarop megalomane en architecturaal schitterende universiteitsgebouwen. De Blandijn van de Universiteit Gent, waar ik vier jaar sleet, of de Arenbergcampus in Leuven zijn grijze kapelletjes in vergelijking met deze kathedralen.

 

Maar hebben die mooie dozen een even mooie inhoud? Wel, ook inhoud kun je kopen. De Qatar Foundation heeft maar liefst zes Amerikaanse universiteiten en de bijbehorende lespakketten en proffen 'gekocht'. Windowshoppen in kennis, zeg maar. De stichting heeft zich afgevraagd wat Qatar nodig heeft – antwoord: ingenieurs en artsen – en is dan gesprekken gaan voeren met de topuniversiteiten in de wereld. Zo hebben vermaarde Amerikaanse instituten als Texas A&M University en Weill Cornell Medical College nu een exotische kopie in het oliestaatje. De Qatar Foundation gaat er prat op dat in Education City dezelfde strenge toelatingsvoorwaarden heersen als voor de Amerikaanse tegenhanger, dezelfde lessen worden gegeven, hetzelfde diploma uitgereikt, hetzelfde hoge inschrijvingsgeld geëist (35.000 dollar voor een bachelor in medische wetenschappen). Ja, zelfs de zwarte afstudeertoga hoort erbij.

Als Mozes niet naar de universiteit komt, brengen we de universiteit naar Mozes, moeten ze – ongeveer – gedacht hebben. Qatari studeren gratis. En buitenlanders kunnen, als ze slagen voor de toelatingsproeven, een studiebeurs krijgen die ze nadien terugbetalen door in Qatar aan de slag te gaan. Dat alles heeft maar één doel: brain gain, hersenen winnen. Qatar wil het plaatselijke talent opleiden en vooral ter plaatse houden en tegelijk uitheemse studenten lokken. Money is no issue, hoorde ik meermaals. De kennisrevolutie is broodnodig om de ambitie van het land, dat overal letterlijk in de steigers staat, uit te bouwen tot een economisch en technologisch wereldcentrum. Voorlopig nog drijvend op olie- en aardgaswinning, maar omdat die eindig zijn kan het maar beter andere businessen aanboren, zoals telecommunicatie (in Doha is de Arabische tv-zender Al-Jazeera gevestigd), bouw en onderwijs zelf.

Het aantal studenten in die echoënde zuilengangen valt voorlopig dunnetjes uit. Texas A&M heeft er nu 360, Cornell 240. Het grootste deel ervan zijn buitenlanders en zonen of dochters van expats. Het is er ook allemaal heel erg clean en er valt nog geen greintje studentenleven te bespeuren. Een kickertafel om tussen de lessen even te ontspannen, dat zag ik nog, maar iets als studentenhomes, -fuiven laat staan -dopen, daarvoor is het nog te pril allemaal.

Opvallend zijn de vele gesluierde jonge vrouwen die in groepjes aan tafeltjes zitten, de laptop voor zich. Maar liefst zestig procent van alle studenten zijn vrouwen. Dr. Abdulla Al-Thani vertelt me dat dat vooral komt omdat vrouwen gedrevener zijn en beter scoren op de toelatingstests. Het lijkt paradoxaal: in een op-en-top Amerikaanse omgeving studeren maar de traditionele waarden behouden. Voor de jonge vrouwen wellicht een moeilijke evenwichtsoefening. Met hen praten mocht niet, hen fotograferen ging met tegenzin. Toen we een paar minuten vrij konden rondlopen, kwamen we voorbij een openbare sessie waar een spreker, zo zei een Arabische tolk, uitlegde dat de vrouw gehoorzaam moet blijven aan de man. Dan vraag ik me af of de gesluierde vrouwelijke ingenieurs straks ook effectief op de werven te vinden zullen zijn, tussen de mannen. Hoe hoog is het glazen plafond er bij hen? En wat met hun carrière als er kinderen zijn? Toch durf ik hopen dat hier een mondige generatie vrouwen uit voortkomt die ook voor gelijkheid tussen man en vrouw zal strijden in het Midden-Oosten.

Duizend jaar geleden, terwijl wij de duistere middeleeuwen beleefden, bloeide de Arabische wetenschap. Leerlingen in onze streken vertaalden de Arabische teksten over astronomie, wiskunde of geneeskunde in het Latijn. Zo heeft de Arabische wereld sterk bijgedragen aan de renaissance in West-Europa. Nu is de beweging omgekeerd en staat de Perzische Golf, waar ook de Verenigde Arabische Emiraten en Dubai liggen, voor een 21ste-eeuwse renaissance.

Qatars ambitie om mee te tellen in de wereld charmeert. Na de ronde van Qatar, het ATP-tennistornooi van Qatar, in november dit jaar een internationaal filmfestival, wil de staat ook imponeren met een universitair systeem. Pakken petrodollars moeten de kenniskloof met het Westen zo snel mogelijk dichten. En copy-pasten is dan de gemakkelijkste manier. Maar dan hoop ik dat Qatar over een tiental jaren een eigen stem vindt, en dat Qatar de american style overboord gooit. Want een kopietje is toch altijd minder mooi dan het origineel.
 

Deze tekst werd eerder gepubliceerd op de website van het Vlaams-Nederlands huis deBuren.

Geschreven in Wetenschap | 1 Reacties | Vaste link | Afdrukken

Geschreven in Wetenschap | 9 Reacties | Vaste link | Afdrukken