08. April 2009, 16:51
Nu wetenschapsjournalistiek eenheidsworst dreigt te worden, zorgen bloggende wetenschappers voor diepgang en nuance. Maar kan de prof 2.0 de broodschrijver vervangen?
Recent stelde Nature, een van de weekbladen met het epitheton ‘gezaghebbend’, dezelfde vraag. Nature is een van de vlaggenschepen van de papieren wetenschapsmedia, maar omarmt ook al een paar jaar de blogwereld. Uit een enquête die het blad uitvoerde bij 493 wetenschapsjournalisten over de hele wereld bleek dat in die sector banen verloren gaan (door besparingen) en dat de werkdruk voor de wetenschapsjournalisten die toch kunnen blijven, stijgt. In Europa is die trend minder sterk dan in de Verenigde Staten en Canada. De krant Le Monde schroefde wel al het aandeel wetenschapsnieuws terug en ook in het Verenigd Koninkrijk werden wetenschapsredacteuren ontslagen. Op de redactie van Eos krijgen we de laatste weken opvallend meer freelancers aan de lijn uit Nederland, die hun stukken daar blijkbaar moeilijker aan de man kunnen brengen. In de jaren tachtig en negentig pronkten kranten nog graag met hun wetenschapskatern, vandaag is die katern – als de krant er nog een heeft – bij dalende advertentie-inkomsten wellicht de eerste waarop bespaard zal worden.
Terwijl de redacties afkalven, nemen instituten en universiteiten meer mensen aan voor hun persdiensten. Het aantal persberichten met ‘primeur!’, ‘doorbraak!’, ‘baanbrekend!’ en met om de twee zinnen de naam van de eigen universiteit neemt gevoelig toe. ‘Een gouden tijd,’ noemt een journalist van The Wall Street Journal het, ‘althans puur gezien vanuit het standpunt van de communicatie naar een breed publiek.’ Maar die overvloed aan pr-nieuws passeert almaar minder filterende redacteursogen. Gevolg: uit tijdnood copy-pasten als de beesten, waardoor uiteindelijk veel kranten of tijdschriften, maar vooral de nieuwssites dezelfde items brengen, in dezelfde vorm. Persagentschappen spelen daarop in door niet alleen ingekorte nieuwsbulletins van die instituten aan te bieden, maar ook fact-boxen, extra quotes, die de journalist maar hoeft in te passen. ‘Onafhankelijke wetenschapsjournalistiek is niet gewoon in gevaar, het is aan het uitsterven’, concludeert de Amerikaanse journalist in het Nature-artikel.
Witjassen aan de pc
Maar de kleine schare wetenschapsjournalisten krijgen hulp uit onverwachte hoek. Wetenschappers zijn in de lunchpauzes en na hun dagtaak beginnen te bloggen, over hun vakgebied, maar vaak ook veel breder: ze kaderen het nieuws, relativeren indien nodig, geven achtergrond, spuien kritiek. Met interessante posts en een groeiend en trouw lezerspubliek tot gevolg. Enkele Amerikaanse blogs halen maar liefst 30.000 bezoekers per dag. Natuurlijk zijn wetenschappers geen goden, en moeten we ook voor hen kritisch blijven, maar ze gooien hun reputatie vermoedelijk niet zomaar te grabbel.
Bloggen is voor witjassen een enorm krachtige tool geworden. Een blog kent geen limieten, noch in tijd, plaats of onderwerp. Het stimuleert het debat (klimaatverandering, ggo-gewassen, evolutie,...) en het brengt wetenschappers uit andere vakgebieden samen die mekaar anders nooit zouden hebben ontmoet (goed dus voor de zogenoemde interdisciplinariteit). Blogs van wetenschappers zijn ook een fantastische bron voor journalisten. Steeds meer journalisten – volgens de Nature-enquête 33 procent, tegenover 4 procent vijf jaar geleden – geven te kennen daar geregeld de mosterd te halen. Waarom? Het verhaal is al voor een stuk geschreven, de receptie is bekend (veel reacties, betekent meestal: hot item!) en de blogger lijkt toegankelijk en verstaat de kunst van de begrijpelijkheid.
Maar de oudere generatie wetenschappers kijkt neer op bloggers. Zij zien bloggen als een gevaar: want elke minuut gespendeerd op de blog is een minuut minder gewerkt aan dat belangrijke onderzoek. En om de echte publicaties in peer-reviewed tijdschriften draait het vandaag nog altijd. Populaire media roepen al jaren om een soort bonussysteem voor wetenschappers die zich de moeite getroosten uit de ivoren toren af te dalen om jan met de pet of jean-jacques met de hoed uit te leggen waar ze mee bezig zijn en wat het nut ervan is. Ik heb er geen goede hoop op, want het wetenschappelijk systeem is behoorlijk conservatief.
Lieveling van Google
Vorige week was ik in Deidesheim op een bloggertreffen (iets zoals een motortreffen) van scilogs.de, het grootste Duitse blogportaal voor wetenschappers. Ik voelde er bij de 36 aanwezige bloggers een revolutionaire sfeer. De vlot schrijvende proffen voelen dat ze de klassieke, betaalde media een beetje nerveus maken. Dat ze als groep krachtiger zijn dan gelijk welke wetenschapsredactie. Dat ze kritischer kunnen omgaan met onderzoekscijfers dan de doorsnee journalist. En ze beseffen dat het einde van wat het world wide web kan bieden voor de wetenschapscommunicatie nog niet is bereikt.
Wie leest er nu blogs, vroeg een vriend onlangs wat smalend. Wel, iedereen die googlet. Iedereen dus. Blogs zijn Googles lievelingetjes. Ze komen heel snel in de toptien. En waarheid is vandaag een kwestie van ranking en hits. Dus hoe meer wetenschappers knappe blogs beginnen, hoe meer de halve waarheden van slappe forums en schreeuwerige communitysites gecounterd worden.
Maar of de bloggende wetenschappers de journalisten overbodig maken? Neen, want wetenschapsblogs zijn nog altijd geen massamedium. Het blijven nicheproducten: slechts een heel specifiek publiek heeft een blog ‘gebookmarkt’ of in zijn favorietenijst gezet; een krant, tijdschrift of radio bereikt een veel breder lezerspubliek. Hoewel sommige fervente wetenschapsbloggers de indruk geven 24 uur per dag aan de pc te zitten, hebben ze hoedanook nog een belangrijke dagtaak te vervullen. Het is een liefhebbersmedium, en dat moet het vooral ook blijven. Zodra de ‘blogorganisator’ geld belooft per post (wat op het Amerikaanse scienceblogs.com al het geval is) of onderwerpen opdringt, gaan andere drijfveren spelen en tikt het wetenschappelijke bloggen zijn eigen ondergang tegemoet.
Mijn ‘gebookmarkte’ wetenschapsblogs:
1. Pharyngula, razendpopulaire blog over inktvissen, evolutie/creationisme en politiek
2. scilogs.be of scilogs.nl, ons Nederlandstalige blogportaal in samenwerking met het Duitse scilogs.de
3. evolutie.blog.com, kritische blog over evolutie
4. wiskundemeisjes.nl, de femmes fatales van de wetenschappen
5. John Hawks weblog, over fossielen en evolutie
Deze tekst werd eerder gepubliceerd op de website van het Vlaams-Nederlandse cultuurhuis DeBuren en op mediakritiek.be.
Geschreven in
Wetenschap
|
1 Reacties |
Vaste link |
Afdrukken