We lezen steeds diagonaler en steeds meer verticaal: mailboxen, rss-readers, feeds, tweets en teasers. Er kan u dus heel wat interessant leesvoer zijn ontglipt dit jaar. Bijvoorbeeld van onze wetenschappers en experts op het Eos-blogportaal Scilogs.be, die in 2011 weer heel wat middagpauzes en avonden achter hun laptop hebben doorgebracht. Ik zet de 11 meest gelezen Scilogs-blogposts van dit jaar nog even in de kijker, verticaal, waarvoor mijn excuses:

1. Pesten en erger, Leen Lampo, hoofdredacteur Psyche&Brein, op haar blog Hoofdzaken
   
   
2. Gsm-straling en gezondheid, Eos-hoofdredacteur Raf Scheers op zijn blog IJsbreker
   
   
3. De gezichtsillusie van De Wever, Di Rupo en Wilders, neuropsycholoog Hans Op de Beeck in Neurolog
   
   
4. Lachen om een zomerjurk, gedragsbioloog Mark Nelissen in De bril van Darwin
   
   
5. Gauss! Hoe Russen protesteren tegen verkiezingsfraude, wiskundige Dirk Huylebrouck als gastblogger
   
   
6. Australopithecus sediba: vondst werpt nieuw licht op menselijke evolutie, bioloog Evie Vereecke in haar BAPE-blog
   
   
7. Pi-dag: Wat u door 'n goede ezelsbrug te kennen immer met gemak onthoudt, wiskundigen Rudi Penne en Paul Levrie in Wiskunde is sexy
   
   
8. Ademen onder water, biologen Peter Roels en Bert De Groef op hun duoblog Gebiologeerd
   
   
9. Over voorschokken en naschokken, geoloog Manuel Sintubin op zijn blog Planeet Aarde
   
   
10. Basta!, genderonderzoeker Kris Hardies in Gender is nog sex(y)
    
    
11. LHC en het higgs-deeltje, deeltjesfysici Nick Van Remortel en Pierre Van Mechelen op Oerknallers / Higgsbosonen, de natuur als pokerdeler, mathematisch fysicus Marcel Vonk op Unreasonably Effective

Geschreven in In het vizier | 1 Reacties | Vaste link | Afdrukken

Geschreven in Wetenschap | 9 Reacties | Vaste link | Afdrukken

Geschreven in Wetenschap | 0 Reacties | Vaste link | Afdrukken

Geschreven in Wetenschap | 2 Reacties | Vaste link | Afdrukken

Een iets minder mediatieke lancering dan die van Frank De Winne, maar eind mei is ook scilogs.eu in de lucht gegaan. Daarmee doorbreekt ons blogportaal, in samenwerking met het Duitse scilogs.de en het Spaanse scilogs.es, zijn landelijke grenzen en taalbarrières. Wetenschappers en journalisten bloggen er in het Engels over hun wetenschap. Wetenschapsblogs in de huidige lingua franca moeten onderzoek en wetenschap vlot leesbaar maken voor een breder publiek dan de eigen vakgenoten.

Van de Nederlandstalige Scilogs zijn er voorlopig twee 'gezanten': genderonderzoeker Kris Hardies en geoloog Manuel Sintubin. Een andere aanrader is de stek van evolutieblogger Michael Blume, die in het recentste nummer van Psyche&Brein (nr. 3, 2009) een interessant artikel schreef ('Geboren om te geloven') over de evolutievoordelen van geloven (Waarom zijn mensen sinds de neanderthaler blijven geloven in een hogere instantie? Welke evolutionaire voordelen levert dat op?). Zijn Duitse blog, Natur des Glaubens, werd door zijn collega-bloggers nog tot blog van het jaar verkozen. Hij is nu ook deels in het Engels beschikbaar onder de titel: Biology of Religion.

Nog een aanrader: Braincast van Arvid Leyh. Op regelmatige tijdstippen post hij een zelfgemaakte podcast met interessante links naar onderwerpen over de hersenen.

Tot zover de dienstmededeling.

Geschreven in Wetenschap | 0 Reacties | Vaste link | Afdrukken

Geschreven in Lancering De Winne | 0 Reacties | Vaste link | Afdrukken

Geen griep. Alles normaal. Niemand van de verslaggevers of cameramensen heeft meer dan 37 graden koorts. Gisterenavond laat staken de ESA-begeleiders ons een ouderwetse kwikthermometer onder de oksel, vanochtend reden we met de bus naar het plaatselijke ziekenhuis aan de rand van de stad waar een gemondmaskerde en het hoofd bedekte verpleegster op de bus nog eens een check deed van onze lichaamstemperatuur. Alweer met Kazachse kwikthermometers. Mijn 36,9 was niet genoeg om zoals de camerman gisteren afgezonderd te worden van de groep en van de astronauten. Gelukkig maar.

De beeldman van VTM voelde zich gisteren niet zo lekker. Een Russische begeleider van de ruimtevaartorganisatie Roscosmos belde dat meteen door, waarna een reeks van draconische maatregelen volgde: de cameraman moest naar de dokter en werd met 37 graden lichaamstemperatuur en slechts een verkoudheid naar het ziekenhuis gebracht waar hij tot na de lancering moet blijven. Hij was een uurtje voordien nog op een metertje afstand van Frank De Winne geweest en dat leidt tot paniek bij de ruimtevaartorganisaties: de groep journalisten die in de perszaal zaten, werd een tijdje ‘opgesloten’. Veel ado about nothing. Maar het is een dubbele strategie: een cameraman met veel poeha weghouden van de buitenwereld wegens een verkoudheidje en daardoor een verslaggever in praktische moeilijkheden brengen, en tegelijk de zogenoemde quarantaine van de astronauten geregeld doorbreken: ze planten een boompje in de Laan van de Kosmonauten, laten cameramannen op aanraakafstand komen, en tijdens de ‘erectie’ van de sojoez op het lanceerplatform werd back-up Andre Kuipers tussen het volk gesignaleerd. Quarantaine met een korrel zout dus.

Op de laatste persconferentie voor hun zes maanden lange ruimtereis lachte De Winne het incidentje dan ook meteen weg. Hij heeft belangrijker dingen aan zijn hoofd. Een lancering bijvoorbeeld, in principe toch nog altijd een bom onder de kont. Het was een persmoment met de gebruikelijke vragen: Wat neem je mee (vers fruit)? Wat zul je ’t meest missen (frisse lucht, familie)? De Winne maakte een ontspannen, en gezonde, indruk. Misschien al met de gedachte aan de traditie die deze namiddag gepland stond: samen met de hele bemanning naar de oosterse western Witte zon in de woestijn kijken, een film die alle kosmonauten sindsdien hebben ‘moeten’ bekijken aan de vooravond van de lancering. Men vertelt soms dat Gagarin er ooit mee begon, maar op de doos van de film in de luchthaven van Moskou stond duidelijk 1969; die kon Gagarin in 1961 dus nooit hebben gezien. Het blijft een opmerkelijke Bajkonoerse ontspanning. Na de aftiteling zal het kwik alleen maar stijgen, tot een paar duizend graden Celsius om precies te zijn, bij de liftoff.

Beluister ook het verslag van Reinout op Radio Nostalgie

Geschreven in Lancering De Winne | 0 Reacties | Vaste link | Afdrukken

Iets voor 07.00 uur laat de sojoezraket waarin Frank De Winne overmorgen naar het ISS wordt geschoten zijn achterkant zien. Traag rijdt een treinlocomotief de 49 meter lange raket uit de stelplaats waar hij is geassembleerd (de raketten worden elders gemaakt, in de stad Samara). Wat mij meteen opvalt: zo’n sojoez is kleiner dan ik had verwacht. Blijkbaar geven de foto’s van liftoffs een wat vertekend beeld. Terwijl we iedereen heen en weer host voor een perfecte foto of een perfect beeld, hoor ik mijn lyrische collega zuchten: ‘Het is als een geboorte’. Voor hem is dit een soort van bedevaart. En daar horen relikwieën bij: in een klein potje wil hij straks zand van de lanceerbasis scheppen.

En naar die lanceerbasis gaat de raket. Al blijft hij op een andere uitkijkpost die voor ons is uitgezocht, lang op zich wachten. Erg lang. ‘De trein met bestemming Internationaal Ruimtestation heeft een vertraging van ... Gelieve ons te verontschuldigen’, grapt de journalist van Le Soir met een stationstem. Het convooi had blijkbaar een paar manoeuvres nodig om met de lanceerraketten naar voren gericht naar het lanceerplatform te rijden. We leggen intussen muntjes op de rails, al is het maar om het enorme bijgeloof van de Russische ruimtevaart niet te verstoren. De platgedrukte drankjeton van de Ancienne Belgique steek ik, nadat het gevaarte ons voorbij is gekomen, op zak, als een relikwie.

Een Kazachs gezegde luidt: het waait maar twee keer in Kazachstan, één keer van de ene kant en één keer van de andere. De technici moeten de raket in de felle rukwinden verlossen uit het treingestel en ondervinden moeilijkheden. Nadat we de beauty langs alle kanten hebben gefotografeerd, komt het bericht dat ESA-officials de ‘erectie’ wegens de wind uitstellen tot na 18.00 vanavond. Het doembeeld van een uitgestelde lancering woensdag speelt door onze hoofden.

Frank De Winne zelf houdt er de moed in: 'Ik ben ervan overtuigd dat we het geplande schema verder zullen uitvoeren en woensdagnamiddag kunnen lanceren', zegt hij aan de telefoon. Wat hij vandaag zoal gedaan heeft in quarantaine? Het was een relaxte dag en er is een positieve stemming bij de bemanning. Hij en zijn mede-astronauten hebben vandaag zoals de traditie (alweer!) voorschrijft een boompje geplant, een teken van bemoediging voor de volgende generaties. 'Het was een esdoorn, zoals in de vlag van mijn Canadese missiegenoot Robert Thirsk.'

Intussen krijgen we bericht dat ze dan toch met de rechtzetting van de sojoez zijn begonnen. De muntjes van vanochtend hebben geholpen, als viagra.

Beluister ook het verslag van Reinout op Radio Nostalgie

Geschreven in Lancering De Winne | 2 Reacties | Vaste link | Afdrukken

'Dit is heilige grond', zegt een collega als we van het jakolev-vliegtuig op de landingsbaan bij het Kazachse stadje Bajkonoer stappen. Hij maakte al drie sojoez-lanceringen mee op Bajkonoer (onder meer die van André Kuipers in 2004 en de eerste trip van Frank De Winne in 2002). Zijn verwondering is met de jaren alleen maar groter geworden.

Het zand van de Kazachse steppe is woensdagmiddag de ondergrond die onze Belgische astronaut Frank De Winne voor het laatst onder de voeten zal hebben voor hij voor zes maanden naar het ISS wordt geschoten. Zijn tweede beurt in het Internationaal Ruimtestation is in een paar opzichten een primeur: voor het eerst zullen zes astronauten voor lange tijd in het station verblijven, een verdubbeling van de huidige bezetting. En voor het eerst voert een Europeaan het commando over de missie: Frank De Winne neemt vanaf begin oktober het roer over van de huidige Russische commandant Gennady Padalka.

Van het piepkleine militaire vliegveldje gaat het langs eindeloos uitgestrekte landschappen met her en der kamelen, dromedarissen en geiten naar het hotel op het centrale plein. Alles doet erg jaren vijftig aan. Op het plein is het in Sovjettijden incontournabele standbeeld van Lenin overeind gebleven. De plaats heette vroeger ook Leninsk, maar in 1995 herdoopte Boris Jeltsin de stad in Bajkonoer, de naam die tijdens de vroegere Sovjet-Unie als afleidingsmanoeuvre werd gebruikt: de eigenlijke stad Bajkonoer is een mijnstad die enkele honderden kilometers verderop ligt. Dat dubbele gebruik moest de plaats van het lanceercomplex verborgen houden. De plek zelf was gekozen omdat hij vlak, droog en geen andere landen in de buurt heeft, maar vooral omdat Russen daar veilig dachten te zijn voor de Amerikaanse afluister-posten, die tot in Turkije stonden. Tevergeefs, de lanceringsputten waren vanuit de vliegtuigjes makkelijk te zien.

De stad is in zekere mate artificieel. Ze heeft sinds de jaren vijftig en zestig, met de lancering van de Spoetnik en de eerste ruimtevaarder Yuri Gagarin, altijd geleefd van de ruimtevaart en het jo-jo-effect van de sector aan den lijve ondervonden. Midden de jaren tachtig bereikte de stad en piek van 100.000 inwoners, maar de jaren na de val van het communisme waren desastreus. ‘Vijftien jaar geleden was dit hotel een zwijnenstal en de spoorwegberm was een vuinisbelt’, herinneren de oude rotten zich nog levendig. Maar sinds 1995 herleefde de stad met geldinjecties van Rusland en van geld dat voortvloeide uit commerciële lanceringen. Vandaag telt de stad nog 70.000 bewoners.

Het is moeilijk voor te stellen dat een goeie vijftig jaar geleden hier alles in het volste geheim en from scratch werd opgebouwd, steen voor steen, tot een geschiedenis met vele succesverhalen (Luna-maanlanders, Mir-ruimtestation, Venus-landers) en primeurs (spoetnik, Laika, Gagarin, eerste vrouw in de ruimte, ...) en – het moet gezegd – relatief weinig dodelijke slachtoffers. Bij de Russen vielen vier doden tijdens lanceringen (telkens bij de landing), de Amerikanen liepen 14 doden op met de Challenger en de Columbia. De ‘cleane’ Russische traditie speelt Frank De Winne en zijn mede-astronauten woensdag in het voordeel.

Geschreven in Lancering De Winne | 0 Reacties | Vaste link | Afdrukken

Nu wetenschapsjournalistiek eenheidsworst dreigt te worden, zorgen bloggende wetenschappers voor diepgang en nuance. Maar kan de prof 2.0 de broodschrijver vervangen?

Recent stelde Nature, een van de weekbladen met het epitheton ‘gezaghebbend’, dezelfde vraag. Nature is een van de vlaggenschepen van de papieren wetenschapsmedia, maar omarmt ook al een paar jaar de blogwereld. Uit een enquête die het blad uitvoerde bij 493 wetenschapsjournalisten over de hele wereld bleek dat in die sector banen verloren gaan (door besparingen) en dat de werkdruk voor de wetenschapsjournalisten die toch kunnen blijven, stijgt. In Europa is die trend minder sterk dan in de Verenigde Staten en Canada. De krant Le Monde schroefde wel al het aandeel wetenschapsnieuws terug en ook in het Verenigd Koninkrijk werden wetenschapsredacteuren ontslagen. Op de redactie van Eos krijgen we de laatste weken opvallend meer freelancers aan de lijn uit Nederland, die hun stukken daar blijkbaar moeilijker aan de man kunnen brengen. In de jaren tachtig en negentig pronkten kranten nog graag met hun wetenschapskatern, vandaag is die katern – als de krant er nog een heeft – bij dalende advertentie-inkomsten wellicht de eerste waarop bespaard zal worden.

Terwijl de redacties afkalven, nemen instituten en universiteiten meer mensen aan voor hun persdiensten. Het aantal persberichten met ‘primeur!’, ‘doorbraak!’, ‘baanbrekend!’ en met om de twee zinnen de naam van de eigen universiteit neemt gevoelig toe. ‘Een gouden tijd,’ noemt een journalist van The Wall Street Journal het, ‘althans puur gezien vanuit het standpunt van de communicatie naar een breed publiek.’ Maar die overvloed aan pr-nieuws passeert almaar minder filterende redacteursogen. Gevolg: uit tijdnood copy-pasten als de beesten, waardoor uiteindelijk veel kranten of tijdschriften, maar vooral de nieuwssites dezelfde items brengen, in dezelfde vorm. Persagentschappen spelen daarop in door niet alleen ingekorte nieuwsbulletins van die instituten aan te bieden, maar ook fact-boxen, extra quotes, die de journalist maar hoeft in te passen. ‘Onafhankelijke wetenschapsjournalistiek is niet gewoon in gevaar, het is aan het uitsterven’, concludeert de Amerikaanse journalist in het Nature-artikel.

Witjassen aan de pc
Maar de kleine schare wetenschapsjournalisten krijgen hulp uit onverwachte hoek. Wetenschappers zijn in de lunchpauzes en na hun dagtaak beginnen te bloggen, over hun vakgebied, maar vaak ook veel breder: ze kaderen het nieuws, relativeren indien nodig, geven achtergrond, spuien kritiek. Met interessante posts en een groeiend en trouw lezerspubliek tot gevolg. Enkele Amerikaanse blogs halen maar liefst 30.000 bezoekers per dag. Natuurlijk zijn wetenschappers geen goden, en moeten we ook voor hen kritisch blijven, maar ze gooien hun reputatie vermoedelijk niet zomaar te grabbel.

Bloggen is voor witjassen een enorm krachtige tool geworden. Een blog kent geen limieten, noch in tijd, plaats of onderwerp. Het stimuleert het debat (klimaatverandering, ggo-gewassen, evolutie,...) en het brengt wetenschappers uit andere vakgebieden samen die mekaar anders nooit zouden hebben ontmoet (goed dus voor de zogenoemde interdisciplinariteit). Blogs van wetenschappers zijn ook een fantastische bron voor journalisten. Steeds meer journalisten – volgens de Nature-enquête 33 procent, tegenover 4 procent vijf jaar geleden – geven te kennen daar geregeld de mosterd te halen. Waarom? Het verhaal is al voor een stuk geschreven, de receptie is bekend (veel reacties, betekent meestal: hot item!) en de blogger lijkt toegankelijk en verstaat de kunst van de begrijpelijkheid.

Maar de oudere generatie wetenschappers kijkt neer op bloggers. Zij zien bloggen als een gevaar: want elke minuut gespendeerd op de blog is een minuut minder gewerkt aan dat belangrijke onderzoek. En om de echte publicaties in peer-reviewed tijdschriften draait het vandaag nog altijd. Populaire media roepen al jaren om een soort bonussysteem voor wetenschappers die zich de moeite getroosten uit de ivoren toren af te dalen om jan met de pet of jean-jacques met de hoed uit te leggen waar ze mee bezig zijn en wat het nut ervan is. Ik heb er geen goede hoop op, want het wetenschappelijk systeem is behoorlijk conservatief.

Lieveling van Google
Vorige week was ik in Deidesheim op een bloggertreffen (iets zoals een motortreffen) van scilogs.de, het grootste Duitse blogportaal voor wetenschappers. Ik voelde er bij de 36 aanwezige bloggers een revolutionaire sfeer. De vlot schrijvende proffen voelen dat ze de klassieke, betaalde media een beetje nerveus maken. Dat ze als groep krachtiger zijn dan gelijk welke wetenschapsredactie. Dat ze kritischer kunnen omgaan met onderzoekscijfers dan de doorsnee journalist. En ze beseffen dat het einde van wat het world wide web kan bieden voor de wetenschapscommunicatie nog niet is bereikt.

Wie leest er nu blogs, vroeg een vriend onlangs wat smalend. Wel, iedereen die googlet. Iedereen dus. Blogs zijn Googles lievelingetjes. Ze komen heel snel in de toptien. En waarheid is vandaag een kwestie van ranking en hits. Dus hoe meer wetenschappers knappe blogs beginnen, hoe meer de halve waarheden van slappe forums en schreeuwerige communitysites gecounterd worden.

Maar of de bloggende wetenschappers de journalisten overbodig maken? Neen, want wetenschapsblogs zijn nog altijd geen massamedium. Het blijven nicheproducten: slechts een heel specifiek publiek heeft een blog ‘gebookmarkt’ of in zijn favorietenijst gezet; een krant, tijdschrift of radio bereikt een veel breder lezerspubliek. Hoewel sommige fervente wetenschapsbloggers de indruk geven 24 uur per dag aan de pc te zitten, hebben ze hoedanook nog een belangrijke dagtaak te vervullen. Het is een liefhebbersmedium, en dat moet het vooral ook blijven. Zodra de ‘blogorganisator’ geld belooft per post (wat op het Amerikaanse scienceblogs.com al het geval is) of onderwerpen opdringt, gaan andere drijfveren spelen en tikt het wetenschappelijke bloggen zijn eigen ondergang tegemoet.


Mijn ‘gebookmarkte’ wetenschapsblogs:

1. Pharyngula, razendpopulaire blog over inktvissen, evolutie/creationisme en politiek
2. scilogs.be of scilogs.nl, ons Nederlandstalige blogportaal in samenwerking met het Duitse scilogs.de
3. evolutie.blog.com, kritische blog over evolutie
4. wiskundemeisjes.nl, de femmes fatales van de wetenschappen
5. John Hawks weblog, over fossielen en evolutie

Deze tekst werd eerder gepubliceerd op de website van het Vlaams-Nederlandse cultuurhuis DeBuren en op mediakritiek.be.

Geschreven in Wetenschap | 1 Reacties | Vaste link | Afdrukken

Omdat olievelden en gasreservoirs eindig zijn, investeert het emiraat Qatar in een minder uitputtelijke grondstof: hersenen. Waar het Westen eeuwen over heeft gedaan, dat wil Qatar in een paar jaar klaren. Kan windowshoppen in Amerikaanse universiteiten tot een renaissance leiden in de Perzische Golf?

Of ik ook champagne drink bij het voorgerecht, vraagt de stewardess. 'Ja, en dit glas drink ik nog wel uit', antwoord ik vastberaden. Ik woon in Aalst en daar is drank wegkieperen een doodzonde. Na vijf gangen, aangepaste wijnen en te veel geveinsde vriendelijkheid ben ik dronken. De vochtige, warme handdoekjes die ik om de haverklap gepresenteerd krijg en waar ik het nut niet van inzag, zijn plots welgekomen.

De Qatar Foundation kijkt niet op een Qatarese rial meer of minder als ze een honderdtal journalisten uit de hele wereld uitnodigt voor een rondleiding in 'Education City'. Zo heet het ambitieuze onderwijsproject aan de rand van de hoofdstad Doha, dat alleen voorvoegsels zoals 'mega' verdraagt. Een megacampus van 14 vierkante kilometer met daarop megalomane en architecturaal schitterende universiteitsgebouwen. De Blandijn van de Universiteit Gent, waar ik vier jaar sleet, of de Arenbergcampus in Leuven zijn grijze kapelletjes in vergelijking met deze kathedralen.

 

Maar hebben die mooie dozen een even mooie inhoud? Wel, ook inhoud kun je kopen. De Qatar Foundation heeft maar liefst zes Amerikaanse universiteiten en de bijbehorende lespakketten en proffen 'gekocht'. Windowshoppen in kennis, zeg maar. De stichting heeft zich afgevraagd wat Qatar nodig heeft – antwoord: ingenieurs en artsen – en is dan gesprekken gaan voeren met de topuniversiteiten in de wereld. Zo hebben vermaarde Amerikaanse instituten als Texas A&M University en Weill Cornell Medical College nu een exotische kopie in het oliestaatje. De Qatar Foundation gaat er prat op dat in Education City dezelfde strenge toelatingsvoorwaarden heersen als voor de Amerikaanse tegenhanger, dezelfde lessen worden gegeven, hetzelfde diploma uitgereikt, hetzelfde hoge inschrijvingsgeld geëist (35.000 dollar voor een bachelor in medische wetenschappen). Ja, zelfs de zwarte afstudeertoga hoort erbij.

Als Mozes niet naar de universiteit komt, brengen we de universiteit naar Mozes, moeten ze – ongeveer – gedacht hebben. Qatari studeren gratis. En buitenlanders kunnen, als ze slagen voor de toelatingsproeven, een studiebeurs krijgen die ze nadien terugbetalen door in Qatar aan de slag te gaan. Dat alles heeft maar één doel: brain gain, hersenen winnen. Qatar wil het plaatselijke talent opleiden en vooral ter plaatse houden en tegelijk uitheemse studenten lokken. Money is no issue, hoorde ik meermaals. De kennisrevolutie is broodnodig om de ambitie van het land, dat overal letterlijk in de steigers staat, uit te bouwen tot een economisch en technologisch wereldcentrum. Voorlopig nog drijvend op olie- en aardgaswinning, maar omdat die eindig zijn kan het maar beter andere businessen aanboren, zoals telecommunicatie (in Doha is de Arabische tv-zender Al-Jazeera gevestigd), bouw en onderwijs zelf.

Het aantal studenten in die echoënde zuilengangen valt voorlopig dunnetjes uit. Texas A&M heeft er nu 360, Cornell 240. Het grootste deel ervan zijn buitenlanders en zonen of dochters van expats. Het is er ook allemaal heel erg clean en er valt nog geen greintje studentenleven te bespeuren. Een kickertafel om tussen de lessen even te ontspannen, dat zag ik nog, maar iets als studentenhomes, -fuiven laat staan -dopen, daarvoor is het nog te pril allemaal.

Opvallend zijn de vele gesluierde jonge vrouwen die in groepjes aan tafeltjes zitten, de laptop voor zich. Maar liefst zestig procent van alle studenten zijn vrouwen. Dr. Abdulla Al-Thani vertelt me dat dat vooral komt omdat vrouwen gedrevener zijn en beter scoren op de toelatingstests. Het lijkt paradoxaal: in een op-en-top Amerikaanse omgeving studeren maar de traditionele waarden behouden. Voor de jonge vrouwen wellicht een moeilijke evenwichtsoefening. Met hen praten mocht niet, hen fotograferen ging met tegenzin. Toen we een paar minuten vrij konden rondlopen, kwamen we voorbij een openbare sessie waar een spreker, zo zei een Arabische tolk, uitlegde dat de vrouw gehoorzaam moet blijven aan de man. Dan vraag ik me af of de gesluierde vrouwelijke ingenieurs straks ook effectief op de werven te vinden zullen zijn, tussen de mannen. Hoe hoog is het glazen plafond er bij hen? En wat met hun carrière als er kinderen zijn? Toch durf ik hopen dat hier een mondige generatie vrouwen uit voortkomt die ook voor gelijkheid tussen man en vrouw zal strijden in het Midden-Oosten.

Duizend jaar geleden, terwijl wij de duistere middeleeuwen beleefden, bloeide de Arabische wetenschap. Leerlingen in onze streken vertaalden de Arabische teksten over astronomie, wiskunde of geneeskunde in het Latijn. Zo heeft de Arabische wereld sterk bijgedragen aan de renaissance in West-Europa. Nu is de beweging omgekeerd en staat de Perzische Golf, waar ook de Verenigde Arabische Emiraten en Dubai liggen, voor een 21ste-eeuwse renaissance.

Qatars ambitie om mee te tellen in de wereld charmeert. Na de ronde van Qatar, het ATP-tennistornooi van Qatar, in november dit jaar een internationaal filmfestival, wil de staat ook imponeren met een universitair systeem. Pakken petrodollars moeten de kenniskloof met het Westen zo snel mogelijk dichten. En copy-pasten is dan de gemakkelijkste manier. Maar dan hoop ik dat Qatar over een tiental jaren een eigen stem vindt, en dat Qatar de american style overboord gooit. Want een kopietje is toch altijd minder mooi dan het origineel.
 

Deze tekst werd eerder gepubliceerd op de website van het Vlaams-Nederlands huis deBuren.

Geschreven in Wetenschap | 1 Reacties | Vaste link | Afdrukken

Geschreven in Wetenschap | 9 Reacties | Vaste link | Afdrukken

Wetenschappers aller moslimlanden, verenigt uw gedachten over evolutietheorie en schrijft ze neer in kranten- en tijdschriftartikelen. Het is de enige manier om het monopolie van moslimcreationist Harun Yahya te doorbreken. Dat is de boodschap van Salman Hameed, godsdienstwetenschapper van de Hamptshire College, in Science deze week.

Uit diverse studies blijkt dat Darwins theorie in veel moslimlanden slechts door een minderheid wordt aanvaard. Vooral de evolutie van de mens blijft een heikel punt. Zo bleek in Turkije – nochtans een van de meest seculiere moslimlanden met een hoog opleidingsniveau – slechts 25% van de volwassen bevolking zich te kunnen vinden in de bewering dat ‘de mens is ontstaan uit vroegere diersoorten’.

Moslimcreationist Adnan Oktar, beter bekend onder de naam Harun Yahya, stuurt de hele wereld zijn klepper The Atlas of Creation toe. Het boek is prachtig geïllustreerd weegt een zestal kilo, is 27 bij 37 centimeter groot en vijf centimeter dik. Dus je kunt je wel inbeelden hoe financieel sterk zijn organisatie of zijn mecenassen staan. Yahya heeft in Pakistan ook een dagelijkse tv-show, waarin hij zijn afkeer uit voor de evolutietheorie en alles wat ermee samenhangt: het Westen, materialisme en atheïsme.

Daardoor wordt het moeilijk voor mensen uit moslimlanden om een juist beeld te krijgen van wat Darwins theorie inhoudt. Nochtans is het volgens Hameed makkelijker voor een moslim om evolutie te aanvaarden, dan voor een christen. Alles heeft te maken met de leeftijd van de aarde. Als een christen aanvaardt dat de aarde 6.000 jaar of 10.000 jaar oud is, is nog weinig plaats voor evolutie. In de Koran staan slechts heel vage verwijzingen naar de tijd van de schepping, dus sluiten evolutieleer en Islam mekaar niet per definitie uit. Uit de lespraktijk in Pakistan ervoer Hameed dat studenten meer openstaan voor Darwin dan hij had gedacht. Het probleem is de connotatie. Evolutie wordt in één adem genoemd met atheïsme en dat doet voor moslims de deur dicht.

Doorbreek de link tussen goddeloosheid en evolutieleer, raadt Hameed aan. In dat jasje raakt Darwin wél bij veel moslims binnen. Richard Dawkins zou dus volgens Hameed beter uit de moslimlanden wegblijven, althans om evolutie uit te leggen. Biologen en andere wetenschappers met een moslimachtergrond zijn betere kandidaten. Zij genieten veel respect en zouden die authoriteit volgens Hameed moeten gebruiken om in lokale media over de jarige theorie te vertellen.

Een goed voornemen voor 2009, lijkt mij. Het jaar waarin Darwin zijn 200ste verjaardag viert en zijn On the origin of species 150 jaar bestaat.

Salman Hameed onderhoudt een aardige blog onder de noemer Science en Religion News. In een post van eind oktober vind je een video waarin Richard Dawkins de The Atlas of Creation 'aan flarden scheurt':

Harun Yahya tijdens een persconferentie in 2007:

Geschreven in Wetenschap | 5 Reacties | Vaste link | Afdrukken

Palin doet het weer. Na de kemel over de ouderdom van de aarde ("6.000 jaar oud" en "de periode waarin dino en mens leefden") begaat Sarah Palin, kandidaat-vice-president voor de republikeinen, weer een wetenschappelijke blunder. Voor haar is fruitvliegonderzoek flutonderzoek.

In een speech in Pittsburgh, waarin ze extra fondsen belooft voor onderwijs voor kinderen met speciale behoeften, zegt ze dat te veel geld naar projecten gaat die 'weinig of niets te maken hebben met het welzijn van de mensen - zaken zoals fruitvliegonderzoek in Parijs, Frankrijk.' Dat laatste zegt ze om de xenofoben op de hand te hebben.

Laat nu juist het onderzoek naar fruitvliegen cruciaal zijn voor de doelgroep waar ze een lans voor breekt: kinderen met stoornissen zoals autisme. En laat een belangrijk onderzoek nu niet ergens in het exotische Parijs maar in North Carolina, Verenigde Staten, zijn gevoerd. Daar toonden onderzoekers vorig jaar aan dat het eiwit neurexine de verbindingen tussen zenuwcellen vormen en die goed laten functioneren. Een inzicht dat mentale stoornissen bij kinderen kan helpen verklaren en oplossen.

Fruitvliegen zijn niet alleen die vervelende, schijnbaar uit het niets opduikende beestjes op en rond de fruitschaal. De Drosphila melanogaster is een handig model voor genetisch onderzoek, omdat hij gemakkelijk (met wat suiker) en goedkoop in grote getale gekweekt kan worden in het lab en omdat zijn DNA makkelijk te modificeren is.

In 1933 won Thomas Hunt Morgan de Nobelprijs voor Geneeskunde voor de manier waarop hij aantoonde dat genen doorgegeven worden via chromosomen. Het diertje dat hij gebruikte om dat aan te tonen was, jawel, de fruitvlieg of Drosphila melanogaster.

Misschien moeten Palin en McCain toch maar een andere speechschrijver zoeken.

Fruitvliegonderzoekers laten intussen op deze blog van zich horen.

 

Geschreven in Wetenschap | 4 Reacties | Vaste link | Afdrukken

'Sterke, interessante vrouwen nemen de blogwereld over. Ze hebben passie, ze hebben de vaardigheden en ze gaan niet meer weg.' Zo trompetterde de website NorthxEast bij de bekendmaking van zijn topvijftig van de meest invloedrijke vrouwelijke bloggers. Op het hoogste schavot staan de oprichtsters van het blogportaal voor vrouwelijke bloggers BlogHer (Lisa Stone, Elisa Camahort Page en Jory Des Jardins). Eén trapje lager: Ariana Huffington, die de politieke weblog Huffington Post beheert en vijf jaar geleden een gooi deed naar het gouverneurschap in Californië (het werd The Terminator). En op nummer drie de technologieblogger Gina Trappani van Lifehacker.

Ik vond in de topvijftig - niet verwonderlijk - veel vrouwelijke webprogrammeurs en media-experts, maar geen enkele vrouwelijke wetenschapper. Vinden (vrouwelijke) wetenschappers de weg niet naar het bloggen? Voelen wetenschappers zich niet taalvaardig genoeg? Denken ze dat wetenschap niet interessant genoeg is voor het grote publiek? Wellicht, maar toch bestaan ze: populaire blogs van onderzoeksters. Living The Scientific Life (Scientist Interupted) is er zoeen. 'GrrlScientist' is de schuilnaam voor de evolutionair biologe/ornitologe uit New York. Ze becommentieert zowel artikelen uit vakbladen (vaak over vogels en dino's, aangegeven met dit kwaliteitslabel) als over de nieuwe Harry Potter. En ze is ook duidelijk verzot op de mozaïekkunst in de subway van NYC. Elke week zet GrrlScientist trouwens een bepaalde vogelsoort letterlijk in the picture ("Bird in the news" en "Picture of the day"). Opvallend is hoeveel commentaren elke bijdrage krijgt, zowel van trouwe bezoekers als van collega-ornitologen. 

SEKSISTISCHE WETENSCHAP

In een al wat oudere post betreurt GrrlScientist het tekort aan vrouwelijke 'science blog writers'. Dat tekort is volgens haar namelijk een weerspiegeling van het wetenschappelijke publicatiesysteem en van de wetenschappelijke wereld in het algemeen. "Vrouwelijke wetenschappers publiceren volgens de statistieken minder dan hun mannelijke collega's. Waarom? Sommigen vertellen me dat de wetenschappelijke resultaten van vrouwen niet van even hoge kwaliteit zijn als van mannen. En dat mannelijke reviewers (collega-wetenschappers die de artikelen beoordelen voor ze in een vakblad verschijnen) zo kunnen zeggen of een vrouw de hoofdauteur of enige auteur van een paper was. Want: "vrouwen doen anders aan wetenschap dan mannen" (wat dat ook zou mogen betekenen). Kortom, de wetenschappelijke wereld is nog altijd een zeer seksistische gemeenschap, waarin vrouwen minder vaak publiceren als mannen deels door het huidige peer-reviewsysteem." Daarmee bedoelt ze dat het 'enkelblind' beoordelen van papers - de jury weet van wie de paper is maar de onderzoeker zelf weet niet wie beoordeelt - nadelig is voor vrouwelijke hoofdauteurs van wetenschappelijke artikelen. Zij pleit voor een dubbelblind reviewen van artikelen - jury beoordeelt anonieme papers, auteur weet niet wie jury is - dat nu al gebeurt in vakbladen over geneeskunde, psychologie en economie.

Onderzoekers van de University of Toronto gingen na hoe het vrouwen verging in beide systemen. In het peer-reviewed tijdschrift Behavioral Ecology gingen ze het geslacht na van de hoofdauteurs tussen jaargang 1997 en 2005. Het tijdschrift schakelde in 2001 van enkelblinde over naar dubbelblinde beoordeling. Na de verandering naar dubbelblinde peer-review bleken meer papers van vrouwelijke hoofdauteurs goedgekeurd te zijn voor publicatie (stijging met 7,9 procent), terwijl het aandeel mannelijke leading autors was gedaald. Ik hoor u al denken: misschien was het aantal vrouwelijke ecologen algemeen gestegen! Nope, de stijging van publicaties door vrouwen was drie keer groter dan de stijging in aantal vrouwelijke ecologen.

Hier op Scilogs zijn de eerste vrouwelijke wetenschappers aan het bloggen (Evie Vereecke en Kim Luyckx). Ze zijn nog sterk in de minderheid, dus laat dit een oproep zijn aan alle vrouwen in labs en onderzoeksgebouwen. Jullie kunnen me mailen op reinout.verbeke@cascade.be.

De winnaars van de l'Oréal-UNESCO Award, een jaarlijkse prijs voor vrouwelijke wetenschappers die een bijzondere bijdrage hebben geleverd aan de wetenschap. In 2006 won de Belgische hersenwetenschapper Christine van Broeckhoven (tweede rij links).

Living The Scientific Life (Scientist Interupted)  
 

Geschreven in Wetenschap | 0 Reacties | Vaste link | Afdrukken